काठमाडौँ— नेपालीहरूको महान पर्व बडादशैंअन्तर्गत आज बुधबार, ४ कात्तिकमा विजया दशमी मनाइँदै छ। दशैंको मुख्य दिन आज मान्यजनबाट रातो टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गरिन्छ।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार यस वर्ष विजया दशमीमा देवी विसर्जनको साइत बिहान ८ बजेर ४९ मिनेटमा र टीका लगाउने उत्तम साइत बिहान १० बजेर २६ मिनेटमा रहेको छ।

समितिका अनुसार साइतमै टीका लगाउन चाहनेहरूले बिहान १०ः२६ बजेको समयलाई उत्तम मान्न सक्छन्। यद्यपि, विजया दशमीका दिन बिहान घाम झुल्किएपछि दिनभर मान्यजनबाट टीका र जमरा ग्रहण गर्न सकिने धार्मिक परम्परा छ।

टीका लगाउँदा कुन दिशातर्फ फर्किने ?
नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार साइतमा टीका लगाउँदा टीका लगाइदिने मान्यजन पूर्वतर्फ र टीका थाप्ने व्यक्ति पश्चिमतर्फ फर्किनुपर्छ।

दशैंमा नवदुर्गा भवानीको पूजा–आराधनापछि देवीको प्रसादका रूपमा टीका र जमरा ग्रहण गर्ने चलन छ। रातो टीकालाई शुभताको प्रतीक र जमरालाई समृद्धिको प्रतीकका रूपमा लिने धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यता छ। यस अवसरमा मान्यजनबाट आशीर्वाद लिने र परिवारका सदस्य तथा आफन्तसँग खुसी साटासाट गर्ने गरिन्छ।

टीका लगाउने क्रममा दक्षिण दिशातर्फ फर्किने चलन नरहेको धार्मिक मान्यता छ। दक्षिण दिशा पितृकर्मसँग सम्बन्धित भएकाले दशैंको टीका लगाउँदा पूर्व र पश्चिम दिशाको व्यवस्था अपनाउने परम्परा रहेको बताइन्छ।

कलशको जल, जमरा र टीकाको धार्मिक महत्व
दशैंको टीका लगाउनुअघि दुर्गा विसर्जन गर्ने र त्यसपछि विधिपूर्वक टीका–जमरा ग्रहण गर्ने परम्परा छ। घरमा स्थापना गरिएको कलशको जललाई पवित्र मानेर अभिषेक गर्ने, कुलदेवता तथा इष्टदेवताको स्मरण गर्ने र जमरा काटेर प्रसादका रूपमा ग्रहण गर्ने चलन छ।

कतिपय परिवारमा सबैभन्दा पहिले कुलदेवता र पितृदेवतालाई टीका चढाउने तथा घरको मूल ढोकामा टीका लगाउने परम्परा पनि छ। त्यसपछि गुरुपुरोहित वा घरका मान्यजनबाट टीका–जमरा लगाउने र परिवारका अन्य सदस्यले आशीर्वाद लिने गरिन्छ।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अध्यक्ष सहप्राध्यापक डा. पुरुषोत्तम भट्टराईका अनुसार साइत निर्धारण गरिए पनि विजया दशमीका दिन दिनभर टीका लगाउन सकिन्छ। त्यसैले उत्तम साइतमा टीका लगाउन नपाएका व्यक्तिले पनि मान्यजनबाट टीका र आशीर्वाद ग्रहण गर्न सक्नेछन्।

परदेशबाट घर फर्कनेदेखि आफन्तसँग भेटघाटसम्म
बडादशैं धार्मिक आस्थासँगै पारिवारिक पुनर्मिलनको पर्व पनि हो। रोजगारी, अध्ययन र विभिन्न पेसा–व्यवसायका कारण घरबाट टाढा रहेका नेपालीहरू यस अवसरमा आफ्नो थातथलो फर्कने गर्छन्। मान्यजनबाट आशीर्वाद लिने, आफन्तसँग भेटघाट गर्ने र परिवारका सदस्यबीच आत्मीयता साटासाट गर्ने परम्पराले दशैंलाई विशेष बनाएको छ।

नेपालमा आज विजया दशमी मनाइँदै गर्दा विदेशमा रहेका नेपालीका लागि भने स्थानीय सूर्योदय र दशमी तिथिका आधारमा टीकाको साइत फरक मिति र समयमा पर्न सक्छ। अन्तर्राष्ट्रिय पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिले विभिन्न देशका लागि छुट्टाछुट्टै साइत निर्धारण गर्ने गरेको छ।

यसरी आजको विजया दशमीमा बिहान ८ः४९ बजे देवी विसर्जन र बिहान १०ः२६ बजे उत्तम साइतमा टीका ग्रहण गर्ने समय निर्धारण गरिएको छ। साइतमा टीका लगाउँदा मान्यजन पूर्वतर्फ र टीका थाप्ने व्यक्ति पश्चिमतर्फ फर्किनुपर्ने नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले जनाएको छ।