जनकपुर— सरकारसँग मिटरब्याज समस्या समाधानका लागि ९ बुँदे सहमति भएको तीन सातामै धनुषा जिल्ला अदालतअगाडि एक पीडित महिलाले आफ्नो शरीरमा पेट्रोल खन्याएपछि सहमतिको कार्यान्वयन र न्याय पाउने प्रक्रियामाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ।

मिटरब्याजीविरुद्धको मुद्दामा अदालतभित्र थुनछेक बहस चलिरहेका बेला मंगलबार जनकपुरधाम–३ की करिब ५५ वर्षीया फूलकुमारी रजकले मगबाट पेट्रोल शरीरमा खन्याएकी हुन्। प्रहरीले उनलाई तत्काल नियन्त्रणमा लिएपछि सम्भावित दुर्घटना टरे पनि घटनाले मिटरब्याज पीडितको असन्तुष्टि अझै अदालतको ढोकामै रहेको देखाएको छ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषाका डीएसपी मधुसुधन न्यौपानेका अनुसार प्रदर्शनमा रहेका पीडितलाई अदालत प्रवेश गर्न रोक्ने क्रममा रजकले आफ्नो शरीरमा पेट्रोलजस्तो पदार्थ खन्याएकी थिइन्। ड्युटीमा रहेका प्रहरीले उनलाई तत्काल नियन्त्रणमा लिएको उनले बताए। घटनापछि जिल्ला अदालत धनुषाको सुरक्षा व्यवस्था थप कडा पारिएको छ।

रजकले शरीरमा पेट्रोल खन्याउँदै गरेको दृश्यको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा समेत सार्वजनिक भएको छ। प्रहरीले त्यसलाई पेट्रोलजस्तो पदार्थ भनेको छ, घटनास्थलबाट बरामद पदार्थको यकिन प्रकृति वा त्यससम्बन्धी थप परीक्षणको विवरण भने सार्वजनिक गरिएको छैन।

रजकले यस्तो कदम चाल्ने प्रयास गरेको समयमा जिल्ला अदालत धनुषामा मिटरब्याजी आरोपमा मुद्दा खेपिरहेका हरेराम साह र गोपाल साहको थुनछेक बहस चलिरहेको थियो। मिटरब्याजविरुद्ध लामो समयदेखि आन्दोलन गर्दै आएका पीडितहरू अदालतबाहिर प्रदर्शनमा थिए। त्यही क्रममा रजकले आफ्नो शरीरमा पेट्रोल खन्याएपछि प्रहरीले उनलाई नियन्त्रणमा लिएको हो।

यस घटनाले मिटरब्याजविरुद्धको संघर्षमा एउटा फरक प्रश्न फेरि सतहमा ल्याएको छ—सरकारसँग सहमति भएपछि पीडितको समस्या समाधानतर्फ गइरहेको छ कि न्यायको खोजी अझै अदालतको गेटमा पुगेर उही असन्तुष्टिमा अड्किएको छ?

मिटरब्याज अभियानमा सक्रिय निर्ग नविनले पनि घटनाबारे आफूहरूले जानकारी पाएको र पीडितसँग सम्पर्कमा पुगेको बताए। उनका अनुसार घटनाको वास्तविक कारण र पृष्ठभूमिबारे विस्तृत रूपमा बुझ्ने काम भइरहेको छ।

मिटरब्याज पीडित र सरकारबीच गत १ साउनमा ९ बुँदे सहमति भएको थियो। न्यायको माग गर्दै जनकपुरबाट काठमाडौंका लागि पैदलयात्रामा निस्किएका पीडितसँग वार्ता गर्न तत्कालीन गृहमन्त्री सुधन गुरुङ काठमाडौं हुँदै निजगढ पुगेका थिए।

निजगढमा चरणबद्ध छलफल भएपछि पीडित प्रतिनिधिहरू काठमाडौं पुगेका थिए। त्यसपछि सिंहदरबारमा थप वार्ता गर्दै सरकार र पीडितबीच ९ बुँदे सहमति भएको थियो। त्यो सहमतिलाई मिटरब्याज पीडितको लामो संघर्षलाई वार्तामार्फत समाधानतर्फ लैजाने महत्वपूर्ण राजनीतिक कदमका रूपमा हेरिएको थियो।

तर सहमति भएको केही सातामै पीडितहरू फेरि सडकमा देखिनु र अदालतमा सुनुवाइ चलिरहँदा एक महिलाले आफ्नो शरीरमा पेट्रोल खन्याउने अवस्था आउनुले सहमति र त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयनबीच दूरी रहेको संकेत गरेको छ।

यद्यपि उपलब्ध विवरणमा ९ बुँदे सहमतिका कुन–कुन बुँदा कार्यान्वयन भएनन् वा रजकको व्यक्तिगत विवाद कुन विषयसँग सम्बन्धित थियो भन्ने स्पष्ट छैन। त्यसैले उनको कदमलाई सहमतिको कुनै निश्चित बुँदा कार्यान्वयन नभएको प्रत्यक्ष परिणामका रूपमा निष्कर्ष निकाल्ने अवस्था छैन।

सहमति भयो, तर मुद्दा अझै अदालतमा
मिटरब्याज पीडितहरूको मूल माग ऋण कारोबारका नाममा भएका शोषण, अनुचित लेनदेन र त्यसबाट सिर्जित कानुनी तथा सामाजिक समस्याको समाधानसँग जोडिएको छ। लामो समयदेखि सडक आन्दोलन हुँदै आएको विषय अन्ततः सरकारसँग औपचारिक सहमतिसम्म पुगे पनि अदालतमा विचाराधीन मुद्दाहरूको प्रक्रिया भने आफ्नै गतिमा अघि बढिरहेको छ।

धनुषा जिल्ला अदालतमा हरेराम साह र गोपाल साहविरुद्धको मुद्दामा थुनछेक बहस भइरहेकै समयमा अदालतबाहिर भएको मंगलबारको घटनाले यही दुई तहको अवस्थालाई एकै ठाउँमा देखाएको छ—एकातिर राज्यले समाधानको प्रतिबद्धता जनाएको छ, अर्कोतिर पीडितहरू न्यायको तत्काल अनुभूति खोज्दै अदालतको ढोकामा उभिएका छन्।

प्रहरीले रजकलाई समयमै नियन्त्रणमा लिएपछि थप घटना हुन नपाएको जनाएको छ। तर उनको कदमले मिटरब्याज समस्याको कानुनी समाधान खोजिरहेका पीडितको मनोवैज्ञानिक र सामाजिक दबाबसमेत बहसमा ल्याएको छ।

अहिले तत्कालको प्रश्न रजकले किन यस्तो कदम चालिन् भन्ने हो। त्यसको विस्तृत कारण खुल्न बाँकी छ। अभियानमा सक्रिय पक्षले घटनाबारे थप बुझिरहेको जनाएको छ। तर ठूलो प्रश्न त्यसपछि उठ्छ—सरकार र पीडितबीच ९ बुँदे सहमति भएको तीन सातामै फेरि अदालतको अगाडि यस्तो अवस्था किन आयो?