राजविराज– आफूलाई सुशासन, विधिको शासन र नयाँ राजनीतिक संस्कृतिको वाहक बताउँदै आएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीमाथि फेरि एकपटक नैतिक प्रश्न उठेको छ। यसपटक विवाद कुनै संसदीय बहस, नीति निर्णय वा राजनीतिक नियुक्तिसँग जोडिएको छैन, बरु सार्वजनिक आचरणसँग सम्बन्धित छ।

मुक्तिनाथ मन्दिरमा सयौं दर्शनार्थीको लाइन मिचेर सांसद विदुषी राणा प्रवेश गरेको आरोप सार्वजनिक भएपछि सामाजिक सञ्जालमा तीव्र बहस सुरु भएको छ। आलोचकहरूले प्रश्न उठाएका छन—यदि नियम बनाउने ठाउँमा पुगेका व्यक्तिहरूले नै सार्वजनिक रूपमा पालना गर्नुपर्ने सामान्य नियमलाई सम्मान गर्दैनन् भने उनीहरूले भन्दै आएको ‘नयाँ राजनीति’ र ‘सुशासन’ को अर्थ के हो?

यही प्रसंगलाई लिएर सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ता यादव देवकोटाले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीकी समानुपातिक सांसद राणा विरुद्ध कडा टिप्पणी गरेका छन्। उनले आफ्नो फेसवुक स्टाटसमार्फत मुक्तिनाथ मन्दिरमा भएको भनिएको घटनालाई आधार बनाउँदै सांसद राणाको व्यवहारमाथि मात्र होइन, उनको राजनीतिक र व्यावसायिक यात्रामाथिसमेत प्रश्न उठाएका छन्।

देवकोटाका अनुसार, जुन ५ मा मुक्तिनाथ मन्दिर पुगेकी सांसद राणाले लामो लाइनमा प्रतीक्षा गरिरहेका सयौं श्रद्धालुलाई उछिन्दै सिधै मन्दिरभित्र प्रवेश गरेकी थिइन्। उनले आफू घटनास्थलमै रहेको दाबी गर्दै यस्तो व्यवहार देखेपछि सार्वजनिक रूपमा आपत्ति जनाएको उल्लेख गरेका छन्।

उनले लेखेका छन्– नियम, नीति र सुशासनको भाषण गर्ने व्यक्तिहरूले नै सार्वजनिक स्थलमा लाइन मिच्ने व्यवहार देखाउनु गम्भीर विरोधाभास हो। आफू मन्दिर वा धार्मिक आस्थाको कट्टर अनुयायी नभए पनि अरूको विश्वास र अधिकारको सम्मान गर्नुपर्ने मान्यता राख्ने भन्दै उनले यस्तो व्यवहारलाई अस्वीकार्य बताएका छन्।

देवकोटाले आफ्नो टिप्पणीलाई केवल मन्दिरको लाइनसम्म सीमित राखेका छैनन्। उनले यस घटनालाई ‘सर्टकट संस्कृति’ को प्रतीकका रूपमा चित्रण गर्दै अझ कडा प्रश्नहरू उठाएका छन्। उनका अनुसार, सार्वजनिक रूपमा नियम मिचेर अगाडि बढ्ने प्रवृत्ति हेर्दा उनको व्यापार, श्रम सम्बन्ध र राजनीतिमा पनि यस्तै मानसिकता हाबी भएको हुन सक्छ भन्ने आशंका स्वाभाविक रूपमा उठ्छ।

उनले लेखेका छन्, ‘मन्दिरमा सर्टकट रोज्नेहरूले व्यापारमा कति सर्टकट अपनाएका होलान? कम्पनीमा काम गर्ने श्रमिकको श्रम र पारिश्रमिकमा कति न्याय भएको होला?’ यस्ता प्रश्नहरू उनले प्रत्यक्ष आरोपका रूपमा होइन, सार्वजनिक व्यवहारबाट उत्पन्न भएका शंकाका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।

स्टाटसमा उनले नेपाली समाजमा धन, प्रतिष्ठा र राजनीतिक पहुँचभन्दा पनि संस्कार, अनुशासन र सार्वजनिक नैतिकता महत्वपूर्ण हुने तर्क गरेका छन्। मानिससँग सम्पत्ति वा शिक्षा मात्र भएर नपुग्ने, सामाजिक मर्यादा र अरूको अधिकारप्रतिको सम्मान पनि उत्तिकै आवश्यक हुने उनको धारणा छ।

देवकोटाले अर्को गम्भीर राजनीतिक प्रश्न पनि उठाएका छन्। विगतमा केही व्यवसायीलाई राजनीतिक निकटताको आरोपमा उनिहरुको व्यवसायमा आगो लगाईँदा विदुषी राणा कसरी जलाउनेहरुको प्रियसूचिमा परिन र सांसद बनिन भन्ने विषयमा समेत जिज्ञासा व्यक्त गरेका छन्।

उनले लेखेका छन्– देशका अरु व्यावसायीहरुको व्यवसाय अमुक दलसँग नजिक रहेको भन्दै जलाएर खरानी बनाइएको बखत विदुषीहरु कसरी जलाउनेहरुको प्रियसूचीमा परेर सांसद बन्नुभयो? अब देश जलाउने लफङ्गाहरुको समूहमा जतिसुकै सफल व्यवसाय चलाएपनि कस्ता सर्टकटहरु जम्मा भएका रहेछन् भन्ने एकपछि अर्को गरेर खुलिरहेकै छ।’

सारमा, उनको स्टाटसको मुख्य निष्कर्ष भने एउटै छ—सार्वजनिक जीवनमा रहेका व्यक्तिको मूल्यांकन उनीहरूले गर्ने भाषणबाट होइन, व्यवहारबाट हुनुपर्छ। सुशासनको नारा दिनेहरूले सर्वसाधारणले पालना गरिरहेको सामान्य नियमलाई पनि सम्मान गर्नुपर्छ, अन्यथा उनीहरूको नैतिक विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हुन्छ।

फेसवुक स्टाटसले उठाएको प्रश्न बहसको केन्द्रमा छ—सार्वजनिक जीवनमा रहेका व्यक्तिहरूले नागरिकलाई नियम पालना गर्न सिकाउने कि आफैं नियमभन्दा माथि रहेको सन्देश दिने?