राजविराज— जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) नेपालका केन्द्रीय सदस्य तथा मधेश प्रदेशका पूर्वप्रदेशसभा सदस्य विदेश्वर यादव ‘विक्की’ले अध्यक्ष उपेन्द्र यादवको नेतृत्वशैली, पार्टीभित्रको आन्तरिक लोकतन्त्र र नयाँ पुस्तालाई नेतृत्वमा स्थापित गर्ने वातावरणमाथि प्रश्न उठाउँदै पार्टी छाडेका छन्।

उनले मधेशी राजनीति विघटनतर्फ गएको निष्कर्ष निकाल्दै मधेशको पहिचान र अधिकार स्थापित गर्न नयाँ अभियान र नयाँ राजनीतिक शक्ति निर्माण गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन्। जसपा नेपालको युवा, विद्यार्थी तथा खेलकुद विभागका प्रमुखसमेत रहेका यादवले असोज २३ गते शुक्रबार ललितपुरस्थित ज्यापू भवनमा बसेको पार्टीको केन्द्रीय समिति बैठकका क्रममा राजीनामा सार्वजनिक गरेका हुन्।

उनले अध्यक्ष उपेन्द्र यादवलाई सम्बोधन गर्दै दिएको राजीनामामार्फत पार्टीको केन्द्रीय सदस्य पद मात्रै नभई साधारण सदस्यतासहित सम्पूर्ण पार्टीगत आबद्धता त्यागेको घोषणा गरेका छन्। राजीनामा वक्तव्यमा यादवले आफ्नो राजनीतिक प्रतिबद्धता कुनै व्यक्ति, पद वा निजी स्वार्थप्रति नभई मधेशका उत्पीडित समुदायको मुक्ति, अधिकारको संस्थागत सुनिश्चितता र न्यायपूर्ण समाज निर्माणप्रति रहेको बताएका छन्।

वर्तमान राजनीतिक दिशा, पार्टीभित्रको आन्तरिक लोकतन्त्र र नेतृत्व विकासप्रतिको दृष्टिकोणसँग गम्भीर असहमति जनाउँदै आफू अलग भएको उनको भनाइ छ। उनले जसपा नेपाल मधेशका मुद्दा संस्थागत गर्ने माध्यम बन्नुपर्नेमा सीमित नेतृत्वको राजनीतिक स्वार्थ र व्यक्तिकेन्द्रित निर्णयको घेरामा साँघुरिँदै गएको आरोप लगाएका छन्।

विचारभन्दा व्यक्ति, संस्थाभन्दा नेतृत्व र सामूहिक निर्णयभन्दा सीमित स्वार्थ निर्णायक बन्दै गएको भन्दै उनले पार्टीको लोकतान्त्रिक चरित्र र भविष्यप्रति प्रश्न उठाएका छन्। यादवले मधेश आन्दोलनबाट स्थापित संघीयता, समानुपातिक समावेशिता, सामाजिक न्याय, पहिचान र सम्मानका मुद्दा कुनै एक नेताको निजी राजनीतिक सम्पत्ति हुन नसक्ने बताएका छन्। सयौँ सहिद र लाखौँ नागरिकको त्याग तथा संघर्षबाट प्राप्त उपलब्धिलाई कुनै व्यक्तिको राजनीतिक अस्तित्वसँग बाँधेर राख्न नमिल्ने उनको तर्क छ।

उपेन्द्र यादवले मधेशको राजनीतिमा खेलेको ऐतिहासिक भूमिकाको मूल्याङ्कन इतिहासले गर्ने उल्लेख गर्दै विक्कीले विगतको योगदानका आधारमा वर्तमान नेतृत्वका सबै निर्णयलाई प्रश्नभन्दा माथि राख्न नसकिने बताएका छन्। नेतृत्वको सम्मान गर्नु र उसका हरेक निर्णयलाई प्रश्नविहीन रूपमा स्वीकार गर्नु फरक कुरा भएको उनको भनाइ छ।

उनले लोकतान्त्रिक पार्टीमा असहमतिलाई सुधारको आधार र आलोचनालाई आत्मसुधारको अवसरका रूपमा लिनुपर्ने बताएका छन्। तर पार्टीभित्र वैचारिक बहस, आन्तरिक प्रतिस्पर्धा, नेतृत्वको जवाफदेहिता र लोकतान्त्रिक पुस्तान्तरणका सम्भावना साँघुरिँदै गएको उनको आरोप छ।

यादवले पार्टीमा योग्यता र क्षमताभन्दा नेतृत्वसँगको निकटतालाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्ति बढेको दाबी गरेका छन्। नयाँ पुस्ताको सम्भावनाभन्दा पुरानो नेतृत्वको निरन्तरतालाई महत्व दिँदा पार्टीभित्रको लोकतान्त्रिक अभ्यास कमजोर हुने उनको निष्कर्ष छ।

पुरानो नेतृत्वको अनुभव आवश्यक भए पनि त्यसले नयाँ नेतृत्वको बाटो रोक्न नहुने उल्लेख गर्दै उनले मधेशको राजनीतिक भविष्य कुनै एक नेताको निर्णय क्षमता वा राजनीतिक अस्तित्वमा निर्भर रहन नहुने बताएका छन्। युवाले आफ्नै विचार, क्षमता र संघर्षका आधारमा नेतृत्व निर्माण गर्न पाउनुपर्ने उनको माग छ।

यादवले आफ्नो निर्णयलाई पद नपाएको निराशा, व्यक्तिगत कुण्ठा वा प्रतिशोधसँग जोडेर नहेर्न आग्रह गरेका छन्। उनले राजीनामालाई राजनीतिक विवेक, वैचारिक प्रतिबद्धता र मधेशको भविष्यप्रतिको जिम्मेवारीबोधबाट लिइएको निर्णयका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

‘म पार्टी छोड्दै छु, तर मधेशका मुद्दा छोडिरहेको छैन’ भन्ने सन्देश दिँदै उनले संघीयता, सामाजिक न्याय, समानुपातिक समावेशिता, पहिचान, सुशासन र जनताको सम्मानका पक्षमा आफ्नो प्रतिबद्धता कायम रहने बताएका छन्।

उनले मधेशको राजनीतिलाई व्यक्तिकेन्द्रित संस्कृतिबाट विचारको राजनीति, बन्द कोठाको निर्णयबाट खुला बहस, सीमित नेतृत्वको वर्चस्वबाट सामूहिक नेतृत्व र पदको प्रतिस्पर्धाबाट जनताको जीवन परिवर्तन गर्ने अभियानतर्फ अघि बढाउनुपर्ने बताएका छन्।

यादवको राजीनामाको मुख्य सन्देश जसपा नेपाल छाड्नुमा मात्र सीमित छैन। उनले मधेशी राजनीति विघटनतर्फ गइरहेको निष्कर्ष निकाल्दै अब नयाँ राजनीतिक अभियान र नयाँ शक्ति निर्माण गर्नुपर्ने प्रस्ताव अघि सारेका छन्। उनको विचारमा मधेशको पहिचानसहितको अधिकार स्थापित गर्न पुरानै नेतृत्व र राजनीतिक संरचनाको निरन्तरताले मात्र पुग्दैन, नयाँ सोच, नयाँ नेतृत्व र सामूहिक राजनीतिक अभियान आवश्यक छ।

उनले आफ्नो निर्णयलाई राजनीतिक यात्राको अन्त्य नभई विचार, लोकतन्त्र, नयाँ नेतृत्व र मधेशको अधिकारलाई केन्द्रमा राख्ने नयाँ सुरुवातका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। ‘पार्टीभन्दा मुद्दा ठूलो, नेतृत्वभन्दा विचार ठूलो, पदभन्दा स्वाभिमान ठूलो र व्यक्तिभन्दा जनता ठूलो हुनुपर्छ’ भन्ने उनको भनाइ छ।

विक्की यादवको बहिर्गमनले जसपा नेपालभित्र नेतृत्व विकास, आन्तरिक लोकतन्त्र र पुस्तान्तरणबारे बहसलाई सतहमा ल्याएको छ। विशेषगरी युवा, विद्यार्थी तथा खेलकुद विभागको नेतृत्व सम्हालिरहेका केन्द्रीय सदस्यले नै पार्टीको राजनीतिक दिशा र नेतृत्वशैलीप्रति सार्वजनिक असहमति जनाउँदै अलग हुने निर्णय गर्नुले पार्टीको भावी संगठनात्मक दिशाबारे प्रश्न उठाएको छ।

यद्यपि, नयाँ राजनीतिक शक्ति निर्माण गर्ने उनको प्रस्ताव व्यवहारमा कसरी अघि बढ्छ, त्यसमा को–को सहभागी हुन्छन् र त्यसले मधेशका मुद्दालाई कसरी संस्थागत गर्छ भन्ने विषय भने आगामी राजनीतिक गतिविधिले स्पष्ट पार्नेछ। जसपा नेपाल र अध्यक्ष उपेन्द्र यादवको पक्षबाट यस राजीनामा तथा लगाइएका आरोपबारे सार्वजनिक प्रतिक्रिया आएको छैन।