काठमाडौँ— संघीय संसदमा राष्ट्रपतिको सम्बोधन चलिरहेकै बेला प्रधानमन्त्री बालेन्द्र साह (बालेन) एक्कासी बैठक कक्षबाट बाहिरिएको विषय अहिले चर्चामा आएको छ। राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले सरकारको वार्षिक नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत गरिरहेका बेला प्रधानमन्त्रीको यो कदमले संसदीय मर्यादा, प्रोटोकल र राजनीतिक सन्देशबारे गम्भीर बहस सुरु भएको छ।

राष्ट्रपति सरकारकै सिफारिसमा संसदमा उपस्थित भएर नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत गरिरहेका थिए, जुन संविधानतः सरकारको आधिकारिक दस्तावेज मानिन्छ। यस्तो अवस्थामा प्रधानमन्त्रीको उपस्थिति केवल औपचारिकता होइन, जिम्मेवारी र सम्मानको प्रतीक पनि हो। अझ विशिष्ट अतिथिको स्वागत र बिदाइ निम्त्याउने पक्षले गर्ने स्थापित परम्परा रहेको अवस्थामा सम्बोधनकै बीच प्रधानमन्त्री बाहिरिनु अस्वाभाविक मात्र होइन, असंवेदनशील व्यवहारका रूपमा समेत हेरिएको छ।

घटनाको कारणबारे हालसम्म कुनै आधिकारिक स्पष्टीकरण आएको छैन। तर संसदीय अभ्यास र मूल्य मान्यताभित्र यस्तो दृश्य बिरलै देखिने भएकाले यसलाई धेरैले ‘प्रोटोकल ब्रेक’का रूपमा व्याख्या गरेका छन्। राष्ट्रपति, संसद र समग्र प्रक्रियाप्रति सम्मान देखाउनुपर्ने क्षणमा प्रधानमन्त्रीको अनुपस्थिति देखिनु आफैंमा गम्भीर सन्देश बोकेको मानिएको छ।

यसअघि पनि प्रधानमन्त्री साह संसदको पहिलो बैठकमा अनौपचारिक पोशाकमा उपस्थित भएर चर्चामा आएका थिए। औपचारिकता र प्रोटोकलप्रति उनको दृष्टिकोणमाथि त्यसबेलै प्रश्न उठेको थियो। तर केही साताअघि नेपाली सेनाको कार्यक्रममा भने उनी दौरा सुरुवालमा देखिनु, त्यहाँ छोटो मन्तव्य राखेर कवाज निरीक्षणको जिम्मा सेनापतिलाई सुम्पिँदै बाहिरिनु जस्ता घटनाले उनको औपचारिक उपस्थितिको शैलीमाथि थप बहस सिर्जना गरेको छ।

संसदभित्र भएको पछिल्लो घटनाले राजनीतिक वृत्तमा दुई तहका प्रश्न उब्जिएका छन। पहिलो, प्रधानमन्त्रीको यो कदम आकस्मिक थियो कि योजनाबद्ध? दोस्रो, के यो संसदीय प्रक्रिया र राष्ट्रपतिप्रति देखिएको बेवास्ता हो? यी प्रश्नहरूको जवाफ नआएसम्म यो घटना केवल एउटा व्यवहारगत कमजोरी नभई राजनीतिक संकेतका रूपमा व्याख्या हुने सम्भावना बलियो बन्दै गएको छ।

समग्रमा, राष्ट्रप्रमुखको सम्बोधन जस्तो संवेदनशील क्षणमा प्रधानमन्त्रीको यस्तो कदमले संसदीय गरिमा र शासन शैलीबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। यदि यसबारे स्पष्ट र विश्वसनीय जवाफ नआए, यो घटना दीर्घकालीन रूपमा राजनीतिक आलोचना र संस्थागत असन्तुलनको उदाहरण बन्ने देखिन्छ।