जनकपुर– श्रीमान् रोजगारीका लागि हजारौं किलोमिटर टाढा कतारमा थिए। घरमा दुई छोरा र दुई छोरीको जिम्मेवारी बोकेर एक महिला दैनिक जीवनका संघर्षसँग जुधिरहेकी थिइन्। छिमेकमा आउने–जाने, सुख–दुःखमा साथ दिने नाताले ‘देवर’ थिए। ति युवकप्रति उनको विश्वास पनि स्वाभाविक थियो। तर, त्यही विश्वास एक दिन उनको जीवनकै सबैभन्दा ठूलो पीडामा बदलियो।

धनुषाको सहिदनगर–६ मा भएको एउटा घटनाले डिजिटल युगमा व्यक्तिगत गोपनीयता कति सहज रूपमा भंग हुन सक्छ भन्ने डरलाग्दो उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ। प्रहरी अनुसन्धान र अदालत पुगेको मुद्दाअनुसार, छिमेकी २६ वर्षीय मरिचलाल भन्ने कृष्णाकुमार मण्डलले महिलाको मोबाइलमा रहेको निजी तस्बिर चोरी गरेर गाउँभर फैलाएको आरोपमा कानुनी कारबाही भोगिरहेका छन्।

यो घटना एउटा तस्बिर चोरीको कथा होइन। यो विश्वासको दुरुपयोग, डिजिटल अपराध र ग्रामीण समाजमा महिलाको प्रतिष्ठामाथि हुने आक्रमणको कथा पनि हो। पीडित महिलाका श्रीमान् लामो समयदेखि कतारमा कार्यरत छन्। घरको सम्पूर्ण जिम्मेवारी महिलाकै काँधमा थियो। कृष्णाकुमार छिमेकी भएकाले घरमा नियमित आउजाउ गर्थे। नाताले देवर पर्ने भएकाले उनीप्रति कुनै शंका गर्ने अवस्था थिएन।

अनुसन्धानबाट खुलेअनुसार, यही नियमित आउजाउका क्रममा कृष्णाकुमारले महिलाले प्रयोग गर्ने पोको कम्पनीको मोबाइलको पासवर्ड थाहा पाएका थिए। त्यो जानकारी नै पछि उनको अपराधको मुख्य हतियार बन्यो।

घटना गत जेठ महिनाको हो। महिलाले आफ्नो मोबाइल घरको बरण्डामा चार्जमा राखेकी थिइन्। उनी घरभित्र काममा व्यस्त थिइन्। बाहिर राखिएको मोबाइल र आफूलाई थाहा भएको पासवर्डको अवसर कृष्णाकुमारले उपयोग गरे।

प्रहरीसमक्ष दिएको बयानअनुसार उनले मोबाइल अनलक गरी ग्यालरी हेरे। त्यसक्रममा महिलाका निजी तथा अत्यन्त संवेदनशील तस्बिरहरू भेटिए। ती तस्बिरहरू उनले आफ्नो ओप्पो कम्पनीको मोबाइलमा सारे।

अनुसन्धानमा उनले ती तस्बिर पछि हेर्न र साथीभाइलाई देखाउन सजिलो हुने उद्देश्यले आफ्नो मोबाइलमा पठाएको स्वीकार गरेको उल्लेख छ। यही स्वीकारोक्तिले घटनालाई जिज्ञासाभन्दा धेरै गम्भीर अपराधका रूपमा चित्रित गरेको छ।

तर, घटनाको सबैभन्दा संवेदनशील पक्ष तस्बिर चोरीमा मात्र सीमित रहेन। कृष्णाकुमारले ती तस्बिर आफैंसँग राखेनन्। उनले गाउँकै २१ वर्षीय रविकुमार मण्डललाई पनि देखाए। त्यसपछि ह्वाट्सएपमार्फत ती सामग्री पठाए। डिजिटल माध्यमबाट एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिसम्म पुगेका ती तस्बिरहरू क्रमशः गाउँका अन्य मोबाइलसम्म फैलिन थाले।

एक पटक डिजिटल सञ्जालमा पुगेपछि निजी सामग्री कसरी नियन्त्रणबाहिर जान्छ भन्ने यो घटनाले स्पष्ट देखाएको छ। केही समयमै ती तस्बिर गाउँभर चर्चाको विषय बन्न पुगे। महिलाले आफ्ना निजी तस्बिरहरू अरूको मोबाइलमा पुगेको जानकारी पाएपछि मात्र वास्तविकता बाहिर आएको थियो।

गाउँघरको सामाजिक संरचनामा महिलाको प्रतिष्ठा र चरित्रसँग जोडिने विषय अत्यन्त संवेदनशील मानिन्छ। त्यसैले पीडित महिलाले यसलाई आफ्नो चरित्र हत्या गर्ने नियोजित प्रयासका रूपमा व्याख्या गर्दै जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषामा जाहेरी दिइन्।

प्रहरीले अनुसन्धान अघि बढाउँदै कृष्णाकुमार र रविकुमार दुवैलाई नियन्त्रणमा लियो। पक्राउपछि बरामद गरिएका मोबाइल उपकरणहरूको डिजिटल परीक्षण गरियो। परीक्षणका क्रममा ह्वाट्सएपमार्फत तस्बिर आदानप्रदान भएको प्रमाण फेला परेको प्रहरी अनुसन्धानमा उल्लेख छ।

प्रहरीले मोबाइलबाट प्राप्त तस्बिर र भिडियो सामग्रीलाई डिजिटल प्रमाणका रूपमा सुरक्षित गर्दै पेनड्राइभमा संकलन गरी अदालतमा बुझाएको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा डिजिटल अपराधसम्बन्धी मुद्दामा यस्ता इलेक्ट्रोनिक प्रमाणहरूको महत्व बढ्दै गएको देखिन्छ।

अनुसन्धान पूरा भएपछि जिल्ला सरकारी वकिल कार्यालय धनुषाले दुवै अभियुक्तविरुद्ध विद्युतीय (इलेक्ट्रोनिक) कारोबार ऐन, २०६३ अन्तर्गत मुद्दा दायर गरेको छ। अभियोगपत्रअनुसार उनीहरूमाथि ऐनको दफा ४७ आकर्षित गरिएको छ। उक्त व्यवस्थाले कम्प्युटर, इन्टरनेट वा विद्युतीय माध्यम प्रयोग गरी सार्वजनिक नैतिकता, शिष्टाचार वा सामाजिक मर्यादाविपरीत सामग्री प्रकाशन, प्रदर्शन वा प्रसारण गर्नेलाई सजायको व्यवस्था गरेको छ। दोषी ठहर भए एक लाख रुपैयाँसम्म जरिबाना, पाँच वर्षसम्म कैद वा दुवै सजाय हुन सक्ने कानुनी प्रावधान रहेको छ।

पीडित महिलाले भने केवल आपराधिक सजाय मात्र होइन, आफ्नो सामाजिक प्रतिष्ठा र मानसिक क्षतिमा पुगेको असरलाई आधार बनाएर क्षतिपूर्तिको समेत माग गरेकी छिन्। यो मुद्दा अहिले धनुषा जिल्ला अदालतमा विचाराधीन छ।

डिजिटल प्रविधिले मानिसको जीवन सहज बनाएको छ। तर यही प्रविधि दुरुपयोग हुँदा व्यक्तिको गोपनीयता, प्रतिष्ठा र मानसिक स्वास्थ्यमाथि गम्भीर असर पर्न सक्छ। विशेषगरी मोबाइल फोनभित्र सुरक्षित राखिएका निजी सामग्री कसरी अपराधको माध्यम बन्न सक्छन् भन्ने यो घटनाले देखाएको छ।

धनुषाको यो घटनाले एउटा गम्भीर प्रश्न पनि उठाएको छ—घर, छिमेक र नाताभित्रको विश्वासभन्दा ठूलो सुरक्षा प्रणाली अरू के हुन सक्छ ? तर जब अपराधी त्यही विश्वासको घेराभित्र हुन्छ, तब पीडितले सबैभन्दा ठूलो मूल्य चुकाउनुपर्छ।

अदालतले अन्तिम फैसला जे गरे पनि यो घटनाले डिजिटल गोपनीयता, महिलाको सम्मान र व्यक्तिगत विश्वासको सीमाबारे समाजलाई गम्भीर चेतावनी भने दिइसकेको छ।