वीरगञ्ज– दुई दशकभन्दा लामो समय कम्युनिस्ट राजनीतिमा बिताएका प्रभाकर गुप्ताले पार्टीभित्र परिवारवाद, अवसरवाद र गुटबन्दी हाबी भएको आरोप लगाउँदै नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) परित्याग गरे। तर उनको पार्टी परिवर्तनसँगै एउटा प्रश्न उठेको छ— दुई दशकसम्म यही राजनीतिक धारमा सक्रिय रहँदा नदेखिएको परिवारवाद र अवसरवाद अहिले आएर कसरी देखियो ?

आगामी स्थानीय तहको निर्वाचनलाई लक्षित गर्दै पर्सामा राजनीतिक दल अदलबदलको क्रम बढिरहेका बेला गुप्ताले रास्वपाको सदस्यता लिएका छन्। उनीसँगै राष्ट्रिय मुक्ति पार्टी नेपालका सहमहासचिव नेजामुद्दिन शमानी पनि रास्वपामा प्रवेश गरेका छन्। दुवैको पार्टी प्रवेशलाई आगामी निर्वाचनमा उम्मेदवारीको आकांक्षासँग जोडेर हेरिएको छ।

गुप्ताको राजनीतिक यात्रा विद्यार्थी राजनीतिबाट सुरु भएको थियो। उनी २०६१ सालमा विद्यार्थी राजनीतिमा प्रवेश गरेका थिए। २०६३ सालमा अखिल (क्रान्तिकारी) को नगर समिति सदस्य, २०६४ सालमा जिल्ला समिति सचिवालय सदस्य र २०६६ सालमा ठाकुरराम बहुमुखी क्याम्पसको इकाइ कमिटी अध्यक्ष बने। २०६५ सालमा स्ववियु निर्वाचनमा सदस्य पदमा प्रतिस्पर्धासमेत गरेका थिए।

त्यसपछि उनी तत्कालीन नेकपा माओवादी केन्द्रको पर्सा जिल्ला सदस्य बने। २०६९ सालमा अखिल (क्रान्तिकारी) को १८औँ राष्ट्रिय सम्मेलनबाट केन्द्रीय सदस्यमा मनोनीत भएका गुप्ता २०७३ सालमा संगठनको केन्द्रीय सचिवालय सदस्य बने। उनले केन्द्रीय सचिवको जिम्मेवारीसमेत सम्हाले।

अर्थात, गुप्ता पार्टीका बाहिरिया आलोचक थिएनन्। संगठनका विभिन्न तहमा जिम्मेवारी सम्हाल्दै लामो समय बिताएका नेता थिए। पार्टीको संरचना, नेतृत्वको कार्यशैली र आन्तरिक निर्णय प्रक्रियाबारे उनलाई जानकारी नहुने कुरै थिएन। त्यसैले अहिले उनले लगाएको परिवारवाद र अवसरवादको आरोपसँगै विगतमा ती प्रवृत्तिविरुद्ध उनले कस्तो भूमिका खेले भन्ने प्रश्न पनि महत्वपूर्ण हुन्छ।

गुप्ताले पार्टीभित्र इमानदार कार्यकर्ताको मूल्याङ्कन नभएको, परिवारवाद र गुटगत प्रवृत्ति हाबी भएको आरोप लगाएका छन्। तर उनले ती प्रवृत्ति कहिलेदेखि देखे, त्यसविरुद्ध पार्टीभित्र के प्रयास गरे, यावत समस्या हुँदाहुँदै उनि लगातार कसरी पदमा रहन सके र पार्टी छाड्नुपर्ने अवस्था अहिले नै किन आयो भन्ने विषयमा विस्तृत विवरण सार्वजनिक भएको छैन।

लामो समय पार्टीमा रहेर जिम्मेवारी पाउँदा नेतृत्वको कार्यशैली स्वीकार गर्ने र आफूले चाहेको अवसर नपाएपछि त्यसैलाई परिवारवाद वा अवसरवादको संज्ञा दिने प्रवृत्ति नेपाली राजनीतिमा नयाँ होइन। त्यसैले उनको पार्टी परिवर्तनको समय र आगामी निर्वाचनको सन्दर्भले प्रश्न उठाउने ठाउँ दिएको छ।

उनको असन्तुष्टि वैचारिक हो कि राजनीतिक अवसरसँग जोडिएको हो भन्ने छुट्याउन विगतका अभिव्यक्ति, पार्टीभित्र उनले उठाएका प्रश्न र अहिलेको निर्णयबीच तुलना आवश्यक हुन्छ। पार्टीभित्र गलत प्रवृत्ति रहेको भए त्यसको आलोचना गर्नु जायज हो। तर दुई दशकसम्म त्यसै पार्टीको संरचनामा सक्रिय रहँदा आफ्नो भूमिका र जिम्मेवारीबारे पनि स्पष्ट जवाफ दिनुपर्ने हुन्छ।

गुप्तासँगै रास्वपामा प्रवेश गरेका नेजामुद्दिन शमानीको राजनीतिक निर्णय पनि आगामी निर्वाचनसँग जोडिएको देखिन्छ। राष्ट्रिय मुक्ति पार्टी नेपालका सहमहासचिव रहेका शमानीले रास्वपाको आधिकारिक अनलाइन प्रणालीमार्फत साधारण सदस्यता लिएका हुन्। उनी पोखरिया नगरपालिकाको प्रमुख पदमा उम्मेदवार बन्ने उद्देश्यले रास्वपामा प्रवेश गरेको बताइएको छ।

यसले पार्टी परिवर्तनको अर्को पक्ष पनि देखाउँछ— निर्वाचनमा उम्मेदवारी पाउने सम्भावना र राजनीतिक दलको आकर्षण। चुनाव नजिकिँदै जाँदा विभिन्न दलका नेता तथा कार्यकर्ता नयाँ राजनीतिक विकल्प रोज्न सक्छन्। तर दल परिवर्तनको कारण केवल असन्तुष्टि वा अवसरको आकांक्षा मात्रै हो कि विचार, नीति र कार्यशैलीप्रतिको वास्तविक असहमति पनि हो भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण हुन्छ।

गुप्ताको हकमा पनि मूल प्रश्न यही हो। दुई दशकसम्म आफू आबद्ध राजनीतिक धारमा देखेका कमजोरीविरुद्ध उनले के गरे ? पार्टीको नेतृत्व र संगठनभित्र सुधारका लागि कस्ता प्रयास गरे ? अहिले रास्वपामा प्रवेश गरेपछि उनले परिवारवाद, अवसरवाद र गुटबन्दीविरुद्ध कस्तो फरक राजनीतिक अभ्यास गर्नेछन् ?

पार्टी परिवर्तन गर्नु राजनीतिक अधिकार हो। कुनै दलमा लामो समय बिताएको आधारमा कसैले त्यही दलमा जीवनभर रहनुपर्छ भन्ने हुँदैन। तर पुरानो पार्टी छाड्दा लगाइने आरोप र नयाँ पार्टी रोज्नुको कारणबारे सार्वजनिक जवाफदेहिता पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।

गुप्ताको निर्णयलाई केवल अवसरवाद भन्नु हतार हुनेछ, जसरी उनको आरोपलाई प्रमाणबिना अन्तिम सत्य मान्न पनि मिल्दैन। उनको राजनीतिक यात्राको विगत, पार्टीभित्रको भूमिका र अहिलेको निर्णयबीचको सम्बन्ध स्पष्ट पार्ने जिम्मेवारी उनी स्वयंको हो।

दुई दशकको राजनीतिक संघर्षपछि पार्टी बदल्नु उनको अधिकार हो। तर दुई दशकसम्म नदेखिएको भनिएको परिवारवाद अहिले देखिनुको कारण के हो— त्यसको जवाफबिना उनको पार्टी परिवर्तनको कथा अधुरै रहन्छ।