काठमाडौँ– कुनै समय पठाओ चढेर हिँड्ने सामान्य युवा। तर छोटो समयमै उनको नाम सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश, राजनीतिक नेतृत्व, सुरक्षा निकायका उच्च अधिकारी र प्रभावशाली व्यवसायीसँग जोडिन थाल्यो। आफूलाई प्रधानमन्त्री बालेन्द्र साहको निकटस्थ भन्दै पहुँच प्रदर्शन गर्ने, न्यायाधीशसँग होटलमा भेटघाट गर्ने र राज्यका शक्तिशाली व्यक्तिहरूसँग मोलमोलाइ गरेको आरोप लागेका व्यक्ति हुन—इनम सापकोटा।

झापाको दमकमा सामान्य पारिवारिक पृष्ठभूमिमा हुर्किएका २०५२ सालमा जन्मिएका इनमको यो छलाङ कसरी सम्भव भयो ? कुन सम्बन्धले उनलाई शक्तिकेन्द्रसम्म पु¥यायो ? कसरी उनले राजनीतिक नेतृत्व, न्यायालय, सुरक्षा संयन्त्र र व्यवसायिक वृत्तमा आफ्नो सम्पर्क विस्तार गरे ?

अहिले यी प्रश्नको जवाफ खोज्ने क्रममा उनको नामसँग जोडिएका सम्बन्ध र कारोबारका विवरण एकपछि अर्को गर्दै सार्वजनिक भइरहेका छन्। पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्रशमशेर जबराका छोरासँगको स्कुले मित्रता, पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री डा. आरजु राणा देउवासँगको निकटता, कांग्रेस नेताहरूसँगको सम्बन्ध, दीपक भट्ट र सुलभ अग्रवालसँग जोडिएका मुद्दा तथा प्रधानमन्त्री बालेनको चुनावी अभियानमा देखिएको सक्रियता उनको सम्पर्क सञ्जालका प्रमुख कडीका रूपमा प्रस्तुत भएका छन्।

हाल उनी जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंको हिरासतमा छन्। प्रहरीले असोज १० गते त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट भारत जान लागेको अवस्थामा उनलाई नियन्त्रणमा लिएको थियो। त्यसअघि पूर्वप्रधानन्यायाधीश जबरालाई नियन्त्रणमा लिएर सोधपुछ गर्ने क्रममा उनको मोबाइल फोनसमेत प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको थियो। मोबाइल परीक्षण गर्दा जबरा र इनमबीच पटक–पटक सम्पर्क भएको विवरण भेटिएको प्रहरी स्रोतको भनाइ छ।

इनमको पक्राउपछि उनको सम्पर्क सञ्जाल र विभिन्न विवादित कारोबारसँगको सम्बन्धबारे अनुसन्धान भइरहेको छ। उनीसँग जोडिएका सबै आरोप प्रमाणित भइसकेका छैनन्। तर उनको छोटो समयको अस्वाभाविक उदय र शक्तिशाली व्यक्तिहरूसँगको सम्पर्कले उनलाई सामान्य सम्पर्क सूत्रभन्दा निकै प्रभावशाली बिचौलियाका रूपमा चित्रित गरेको छ।

स्कुले मित्रताबाट चोलेन्द्रसम्मको पहुँच
इनमको शक्तिकेन्द्रसम्मको यात्रामा पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्रशमशेर जबराका छोरासँगको मित्रतालाई महत्वपूर्ण कडीका रूपमा हेरिएको छ। दुवैको भेट ललितपुरस्थित लिटिल एन्जल्स स्कुलमा भएको थियो। उनीहरू त्यही विद्यालयमा अध्ययनरत थिए।

स्कुलमा बनेको यही मित्रताले इनमलाई जबराको परिवारसम्म पु¥याएको स्रोतहरूको दाबी छ। जबरासँगको निकटता देखाउन थालेपछि उनको राजनीतिक तथा प्रशासनिक वृत्तमा सम्पर्क विस्तार भएको बताइन्छ। इनमले प्रहरीसमक्ष दिएको भनिएको बयानमा समेत चोलेन्द्रले आफूलाई प्रयोग गरेको बताएका छन्।

असोज १० गते जबरालाई नियन्त्रणमा लिएर सोधपुछ गर्ने क्रममा प्रहरीले उनको मोबाइल परीक्षण गरेको थियो। त्यस क्रममा जबरा र इनमबीच पटक–पटक सम्पर्क भएको विवरण भेटिएको प्रहरी स्रोतले जनाएको छ। त्यसपछि इनमलाई विमानस्थलबाट नियन्त्रणमा लिएर अनुसन्धान अघि बढाइएको थियो।

इनमको बयानअनुसार पूर्वप्रधानन्यायाधीश जबराले उनलाई विभिन्न राजनीतिक तथा व्यावसायिक व्यक्तिसँग सम्बन्ध स्थापित गराउन भूमिका खेलेका थिए। दीपक भट्टसँगको चिनजानसमेत जबराले नै गराइदिएको उनको भनाइ रहेको स्रोतको दाबी छ।

दीपक भट्टदेखि सुलभ अग्रवालसम्मको विवादित सम्बन्ध
इनमको नाम जोडिएको अर्को महत्वपूर्ण सम्बन्ध व्यवसायी दीपक भट्ट र सुलभ अग्रवालसँग छ। भट्ट पुराना राजनीतिक दलका नेताहरूसँगको सम्पर्क र विभिन्न व्यावसायिक कारोबारमा प्रभाव जमाएको आरोपका कारण चर्चामा आएका व्यक्ति हुन्। इनमले बयानका क्रममा भट्ट र अग्रवालसँग जोडिएका विवादित मुद्दामा आफू प्रयोग भएको बताएका छन्।

दीपक भट्टसँगको सम्बन्धकै कारण उनका दाजु तथा लगानी बोर्डका पूर्वकार्यकारी अधिकृत सुशील भट्टसँग पनि इनमको सम्पर्क बनेको बताइएको छ। इनम, दीपक र सुशीलबीचको सम्बन्ध तथा कारोबारमाथि अनुसन्धान अघि बढेपछि सुशील भट्टसमेत पक्राउ परेका छन्।

नेपाल राष्ट्र बैंक ऐनअन्तर्गतको कसुर, सम्पत्ति शुद्धीकरण र संगठित अपराधसम्बन्धी अनुसन्धानका क्रममा उनीहरूलाई हिरासतमा राखिएको छ। व्यवसायी सुलभ अग्रवाल पनि यही प्रकरणसँग जोडिएका छन्।

इनमले आफू दीपक भट्ट र सुलभ अग्रवालसँग सम्बन्धित मुद्दामा प्रयोग भएको बयान दिएको भनिए पनि त्यसको वास्तविकता अनुसन्धानबाटै खुल्नुपर्नेछ। तर यो सम्बन्धले उनको सम्पर्क सञ्जाल राजनीतिक नेतृत्व र न्यायालयमा मात्र सीमित नरहेको देखाउँछ।

आरजु राणा देउवासँगको सम्बन्ध र कांग्रेस नेताहरूसम्मको पहुँच
इनमको सम्पर्क सञ्जालमा पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री डा. आरजु राणा देउवाको नाम पनि जोडिएको छ। निकटस्थ स्रोतहरूका अनुसार इनम र आरजुबीच निकट सम्बन्ध थियो। आरजु पानीपोखरीस्थित इनम बस्ने अपार्टमेन्टमा आउने–जाने गरेको र उनले आरजुको गाडीसमेत प्रयोग गर्ने गरेको स्रोतको दाबी छ।

आरजुसँगको सम्बन्धकै कारण नेपाली कांग्रेसका पूर्वसभापति तथा पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र उनका स्वकीय सचिव भानु देउवासँग पनि इनमको सम्पर्क रहेको बताइएको छ। इनमले बयानका क्रममा चोलेन्द्रले नै कांग्रेसका नेताहरूसँग आफ्नो सम्बन्ध स्थापित गराउन सहजीकरण गरेको बताएका छन्।

सुरुवाती चरणमा तत्कालीन गृहमन्त्री बालकृष्ण खाँणसँग उनको सम्बन्ध बनेको थियो। पछि खाँण नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरणमा मुछिए। कांग्रेस नेता उमेश श्रेष्ठसँग पनि इनमको सम्बन्ध रहेको बताइएको छ। लिटिल एन्जल्स स्कुलका संस्थापकसमेत रहेका श्रेष्ठसँग इनमको स्कुले पृष्ठभूमिकै कारण निकटता बनेको बताइन्छ।

कांग्रेसको विशेष महाधिवेशनमा समेत इनमले चलखेल गरेको चर्चा सार्वजनिक भए पनि त्यसको पुष्टि हुन सकेको छैन। उनले आफूलाई नेपालका लागि अमेरिकी राजदूतको चिकित्सक भएको दाबी गर्दै परिचय दिने गरेको विवरणसमेत सार्वजनिक भएको छ। तर उक्त दाबीको आधिकारिक पुष्टि भएको छैन।

बालेनको चुनावी अभियानमा सक्रियता
इनमको सम्पर्क सञ्जालमा पछिल्लो समय सबैभन्दा बढी चर्चामा आएको नाम प्रधानमन्त्री बालेन्द्र साहको हो। २०८२ सालमा झापा–५ बाट प्रतिनिधिसभा सदस्यको उम्मेदवार बनेका साहको चुनावी अभियानमा इनम सक्रिय रहेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

दमकमा साहको चुनावी अभियानका क्रममा उनी सचिवालय र समर्थकहरूसँगै देखिएको बताइएको छ। २०८२ फागुन २१ को निर्वाचनमा राष्ट्रिय निर्वाचन पर्यवेक्षकका रूपमा परिचालित भएको इनमको कार्डसमेत सार्वजनिक भएको छ।

यही चुनावी सम्बन्धलाई आधार बनाएर उनले आफूलाई बालेनको निकटस्थका रूपमा प्रस्तुत गर्ने गरेको आरोप छ। प्रधानमन्त्रीको नाम र निकटताको दाबी गर्दै न्यायालय, सुरक्षा निकाय र राजनीतिक वृत्तका व्यक्तिहरूसँग पहुँच विस्तार गरेको स्रोतहरूको भनाइ छ।

उनले बालेनको नाम लिएर न्यायाधीश तथा उच्च अधिकारीहरूसँग मोलमोलाइ गरेको आरोपसमेत सार्वजनिक भएको छ। तर प्रधानमन्त्री साहको सचिवालयसँग उनको औपचारिक सम्बन्ध के थियो, चुनावी अभियानमा उनको भूमिका कस्तो थियो र उनले प्रधानमन्त्रीको नाम प्रयोग गरेर कसैलाई प्रभावित पार्ने प्रयास गरेका थिए कि थिएनन् भन्ने विषय स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन बाँकी छ।

यही कारण इनमको बालेनसँगको सम्बन्धलाई चुनावी अभियानमा देखिएको उपस्थितिबाट मात्रै निष्कर्षमा पुर्‍याउन मिल्दैन। तर चुनावी अभियानमा सक्रिय देखिएका व्यक्तिले पछि प्रधानमन्त्रीको निकटस्थ भएको दाबी गर्दै राज्यका विभिन्न निकायमा पहुँच प्रदर्शन गरेको आरोप लाग्नु आफैँमा अनुसन्धानको विषय बनेको छ।

न्यायाधीशसँग होटलमा भेटघाटदेखि सुरक्षा निकायसम्मको सम्पर्क
इनमको नाम जोडिएको विवाद न्यायालयसम्म पुगेको छ। सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशहरूसँग ललितपुरस्थित होटल हिमालयमा भेटघाट गरेको र मुद्दा प्रभावित पार्ने उद्देश्यले सम्पर्क विस्तार गरेको आरोप सार्वजनिक भएको छ। प्रधानमन्त्रीको नाम लिएर न्यायालयलाई दबाबमा राख्ने प्रयास गरेको भन्ने आरोपले यो प्रकरणलाई थप संवेदनशील बनाएको छ।

सुरक्षा निकायका उच्च अधिकारीहरूसँग पनि उनको सम्पर्क रहेको स्रोतको दाबी छ। नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीका अधिकारीहरूसँगको सम्बन्धबारे समेत अनुसन्धानका क्रममा विवरणहरू बाहिर आएको बताइएको छ। तर कुन अधिकारीसँग कस्तो सम्बन्ध थियो, त्यसको उद्देश्य के थियो र त्यसबाट कुनै निर्णय वा अनुसन्धान प्रभावित भएको थियो कि थिएन भन्ने विषय पुष्टि हुन बाँकी छ।

इनमको सम्पर्क सञ्जालबारे प्रहरीबाट विस्तृत विवरण सार्वजनिक नभएको भन्दै विभिन्न प्रश्न उठिरहेका छन्। उनको पहुँच र सम्बन्धको दायरा ठूलो भएकाले अनुसन्धानका विवरण सार्वजनिक गर्न प्रहरीसमेत सतर्क रहेको स्रोतहरूको भनाइ छ।

न्यायाधीशसँगको भेटघाट, राजनीतिक नेताहरूसँगको सम्पर्क र सुरक्षा अधिकारीहरूसँगको सम्बन्धबीच कुनै साझा उद्देश्य थियो कि थिएन भन्ने कुरा अनुसन्धानबाट खुल्नुपर्नेछ। विशेषगरी उनले आफूलाई प्रधानमन्त्रीको निकटस्थ बताउँदै कसैलाई प्रभावित पार्ने प्रयास गरेका थिए भने त्यसको प्रमाण, संवाद र कारोबारको विवरण सार्वजनिक हुन आवश्यक छ।

सामान्य पारिवारिक पृष्ठभूमि, असामान्य उडान
इनमको पारिवारिक पृष्ठभूमि झापाको दमकसँग जोडिएको छ। उनी २०५२ सालमा दमक नगरपालिका–५, साविक वडा नम्बर १० का राम सापकोटाका एक्ला छोरा हुन्। उनका पिता राम स्वास्थ्य सहायक हुन्। उनी विदेशी संस्था लुथरन वर्ल्ड फेडरेसनको दमक कार्यालयमा कार्यरत थिए।

इनमको परिवारको मूल घर इलामको साविक फुँएतप्पा गाविस, हालको फाकफोकथुम गाउँपालिका हो। परिवार सुरुमा झापाको गौरादहस्थित चप्रामारीमा बसेको थियो। पछि दमक–५ मा टिनको छानो भएको एकतले घर बनाएर बसेको थियो। उक्त घर २०६३ सालमा छिमेकी रुद्र गौतमलाई बिक्री गरिएको थियो। त्यसपछि परिवार दमक–१३ स्थित कस्मिक पार्टी प्यालेसनजिक अर्को घर बनाएर बसेको र त्यो घरसमेत बिक्री गरेर काठमाडौं गएको छिमेकी गौतमले बताएका छन्।

गौतमका अनुसार बाल्यकालमा इनम लजालु र मिलनसार स्वभावका थिए। उनी अरूसँग घुलमिल हुन सक्ने व्यक्ति थिए। स्थानीय मदरल्यान्ड इङ्लिस बोर्डिङ स्कुलमा कक्षा २ सम्म पढेका उनले त्यसपछि सूर्योदय इङ्लिस सेकेन्डरी स्कुलमा अध्ययन गरे। उच्च माध्यमिक तहको पढाइ भने ललितपुरको हात्तीवनस्थित लिटिल एन्जल्स स्कुलबाट पूरा गरेका थिए।

उच्च शिक्षाका लागि भारत गएको बताइने इनमले दिल्लीमा एमबीबीएस पढेको चर्चा भए पनि उनका एक आफन्तले हरियाणामा पारामेडिकल विषय अध्ययन गरेको बताएका छन्। त्यसपछि जर्मनी पुगेका उनी जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी विद्यावारिधिका लागि गएको बताइन्छ। तर अध्ययन पूरा नगरी अमेरिकाको हार्वर्ड विश्वविद्यालयमा भर्ना भएको भन्ने विवरणको शैक्षिक पुष्टि सार्वजनिक भएको छैन। उनी अमेरिकाको ग्रिनकार्ड होल्डरसमेत रहेको बताइएको छ।

उनका एक सहपाठीले केही महिनाअघिसम्म सामान्य व्यवहार देखाउने इनमको नाम एकाएक यति ठूलो बिचौलिया प्रकरणमा जोडिएको सुन्दा आश्चर्य लागेको बताएका छन्।

अब अनुसन्धानले खोल्नुपर्ने सम्बन्धको वास्तविकता
इनम सापकोटाको अस्वाभाविक उदयको कथा एउटा व्यक्तिको सम्पर्क र पहुँचको विवरणमा मात्रै सीमित छैन। पूर्वप्रधानन्यायाधीशको परिवारसँगको सम्बन्ध, कांग्रेसका नेताहरूसँगको हिमचिम, व्यवसायी दीपक भट्ट र सुलभ अग्रवालसँग जोडिएका विवादित कारोबार, बालेनको चुनावी अभियानमा देखिएको सक्रियता तथा न्यायालय र सुरक्षा निकायका अधिकारीहरूसँगको सम्पर्कले राज्यका शक्तिशाली संरचनासँग बिचौलियाको पहुँच कसरी स्थापित हुन्छ भन्ने प्रश्न उठाएको छ।

उनले प्रधानमन्त्री बालेनको नाम प्रयोग गरेर न्यायाधीश, सुरक्षा अधिकारी वा राजनीतिक व्यक्तिहरूलाई प्रभावित पार्ने प्रयास गरेका थिए कि थिएनन् ? चोलेन्द्रशमशेर जबरा र इनमबीचको सम्पर्कको उद्देश्य के थियो ? दीपक भट्ट, सुलभ अग्रवाल र सुशील भट्टसँगको सम्बन्धमा कस्ता कारोबार भएका थिए ? न्यायाधीशसँग होटलमा भएका भनिएका भेटघाटमा के विषयमा छलफल भयो ? सुरक्षा निकायका अधिकारीहरूसँगको सम्पर्कबाट कुनै निर्णय प्रभावित भएको थियो कि थिएन ?

यी प्रश्नको जवाफ मोबाइल संवाद, आर्थिक कारोबार, भेटघाटको विवरण, सम्बन्धित व्यक्तिहरूको बयान र आधिकारिक कागजातबाट खोजिनुपर्छ। इनम अहिले प्रहरी हिरासतमा छन्। तर उनको पक्राउले मात्रै यो प्रकरण टुंगिँदैन। उनीसँग जोडिएका व्यक्तिहरूको भूमिका, कारोबारको प्रकृति र पहुँच प्रयोग गरेर गरिएका भनिएका गतिविधिको वास्तविकता अनुसन्धानबाट खुल्न बाँकी छ।

सामान्य पारिवारिक पृष्ठभूमिबाट आएका एक युवा छोटो समयमै न्यायालय, राजनीति, सुरक्षा संयन्त्र र व्यवसायिक वृत्तमा कसरी यति धेरै सम्पर्क बनाउन पुगे ? प्रधानमन्त्रीको नाम लिएर पहुँच प्रदर्शन गरेको आरोप कति सत्य हो ? र उनको पछाडि वास्तवमै कस्तो सञ्जाल सक्रिय थियो ?

इनमको अस्वाभाविक उदयको वास्तविक कथा उनीसँग जोडिएका शक्तिशाली व्यक्तिहरूको भूमिका र कारोबारको निष्पक्ष अनुसन्धानले खोल्नुपर्नेछ।