काठमाडौँ– भेनेजुएलाको इतिहासमा सम्भवतः एक शताब्दी यताकै सबैभन्दा भयावह प्राकृतिक विपत्तिमध्ये एक बुधबार साँझ घट्यो। राजधानी काराकासबाट पश्चिमतर्फको क्यारिबियन तटीय क्षेत्रमा ३९ सेकेन्डदेखि एक मिनेटको अन्तरालमा ७.२ र ७.५ म्याग्निच्युडका दुई शक्तिशाली भूकम्प आएपछि देशभर त्रास, भागदौड र व्यापक विनाश फैलिएको छ।

प्रारम्भिक विवरणहरूमा कैयौँ भवन भत्किएको, सडकहरू अवरुद्ध भएको, विद्युत् तथा सञ्चार सेवा प्रभावित भएको र हजारौँ नागरिक रातभर खुला आकाशमुनि बस्न बाध्य भएको जनाइएको छ। अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षण (यूएसजीएस) का अनुसार पहिलो भूकम्प स्थानीय समयअनुसार साँझ ६ बजेतिर काराकासबाट करिब १६८ किलोमिटर पश्चिमस्थित मोरोन क्षेत्रनजिक २२ किलोमिटर गहिराइमा गएको थियो।

त्यसको केही सेकेन्डमै ७.५ म्याग्निच्युडको दोस्रो र अझ शक्तिशाली भूकम्प आएको थियो, जसको केन्द्र पहिलो भूकम्पको केन्द्रभन्दा दक्षिणपश्चिमतर्फ रहेको जनाइएको छ। प्रारम्भिक रूपमा ७.१ मापन गरिएको पहिलो भूकम्पलाई पछि ७.२ मा संशोधन गरिएको थियो।

भूकम्पको धक्का राजधानी काराकासदेखि उत्तरी तटीय राज्यहरू ला गुआइरा, अरागुआ, काराबोबो, फाल्कन, मिरान्डा र याराकुईसम्म तीव्र रूपमा महसुस गरिएको छ। छिमेकी देश कोलम्बियाको राजधानी बोगोटासम्म कम्पन पुगेको विवरण सार्वजनिक भएको छ भने ब्राजिलको अमेजन क्षेत्रका केही सहरहरूमा समेत भवन खाली गराइएको बताइएको छ।

भूकम्पपछि राष्ट्रका नाममा सम्बोधन गर्दै कार्यवाहक राष्ट्रपति डेल्सी रोड्रिगेजले देशभर आपत्काल घोषणा गरिन्। उनले धेरै राज्यहरू प्रभावित भएको जानकारी दिँदै राहत तथा उद्धार कार्यलाई युद्धस्तरमा अघि बढाइएको बताइन्। यद्यपि मृतक र घाइतेको आधिकारिक संख्या सार्वजनिक गरिएको छैन। उनले पीडित परिवारप्रति समवेदना व्यक्त गर्दै नागरिकलाई संयमित र एकताबद्ध रहन आग्रह गरिन्।

तर प्रारम्भिक वैज्ञानिक मूल्याङ्कनले अवस्था गम्भीर हुन सक्ने संकेत गरेको छ। यूएसजीएसले मृतक संख्या १० हजारभन्दा माथि पुग्ने सम्भावना ४४ प्रतिशत रहेको अनुमान सार्वजनिक गरेको छ। केही प्रारम्भिक जोखिम मूल्याङ्कनहरूमा मृत्यु संख्या १० हजारदेखि एक लाखसम्म पुग्न सक्ने चेतावनीसमेत दिइएको छ। यद्यपि ती अनुमानहरू अझै आधिकारिक तथ्याङ्क होइनन्।

राजधानी काराकासका प्रत्यक्षदर्शीहरूले भवनहरू एक छेउबाट अर्को छेउसम्म हल्लिएको, घरभित्रका सामान खसेको र मानिसहरू भागाभाग गर्दै सडकमा निस्किएको बताएका छन्। कतिपय क्षेत्रमा पर्खालहरू भत्किएका, भवनहरूमा गम्भीर चिरा परेका र केही संरचना पूर्ण रूपमा ढलेका छन्। सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएका दृश्यहरूमा धुलोका मुस्लो उड्दै गरेका, मानिसहरू विमानस्थल तथा भवनहरूबाट भाग्दै गरेका र उद्धारकर्मीहरू भग्नावशेषमा खोजी गरिरहेको देखिन्छ।

देशको मुख्य हवाई प्रवेशद्वार सिमोन बोलिभर अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा पनि क्षति पुगेपछि सञ्चालन बन्द गरिएको छ। विमानस्थल परिसरमा छतबाट धुलो खस्दै गरेको र यात्रुहरू हतारिँदै बाहिर निस्किएको दृश्य सार्वजनिक भएको छ। सरकारले राजधानीको मेट्रो सेवा तथा प्राकृतिक ग्यास आपूर्ति पनि अस्थायी रूपमा बन्द गरेको छ।

शिक्षा मन्त्रालयले विद्यालयका कक्षाहरू केही दिनका लागि स्थगित गरेको छ। केही विद्यालयलाई अस्थायी आश्रयस्थल तथा राहत वितरण केन्द्रका रूपमा प्रयोग गरिने जनाइएको छ। स्वास्थ्य मन्त्रालयले चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीलाई अस्पतालमा उपस्थित भई घाइतेहरूको उपचारमा जुट्न निर्देशन दिएको छ।

भूकम्प राष्ट्रिय बिदाको दिन परेकाले धेरै नागरिक घरमै रहेको अनुमान गरिएको छ। यसले मानवीय क्षतिको जोखिम झन् बढाएको विश्लेषण गरिएको छ। सूर्यास्तपछि पनि हजारौँ मानिस पार्क, सडक र खुला चौरमा बसेका थिए। धेरैले सम्भावित परकम्पको डरले घर फर्कन अस्वीकार गरेका छन्।

गृहमन्त्री डिओसडाडो क्याबेलोले देशका धेरै राज्यहरूमा भवन तथा घरहरूमा गम्भीर क्षति पुगेको जानकारी दिँदै बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा अपांगता भएका व्यक्तिहरूको विशेष हेरचाह गर्न आग्रह गरेका छन्। उनले आपत्कालीन सेवाका सवारीसाधनलाई प्राथमिकता दिन र नागरिकलाई सुरक्षित खुला स्थानमा बस्न अनुरोध गरेका छन्।

भूकम्पपछि २० भन्दा बढी परकम्प रेकर्ड गरिएको राष्ट्रपतिको कार्यालयले जनाएको छ। वैज्ञानिकहरूले अझ शक्तिशाली परकम्प आउन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। प्रशान्त सुनामी चेतावनी केन्द्रले केही समयका लागि सुनामी सतर्कता जारी गरे पनि पछि त्यसलाई फिर्ता लिएको छ।

मोबाइल तथा इन्टरनेट सेवा अवरुद्ध भएपछि विदेशमा रहेका लाखौँ भेनेजुएलीहरू आफ्ना परिवारसँग सम्पर्क गर्न नसक्दा चिन्तित बनेका छन्। निर्वासनमा रहेकी विपक्षी नेतृ मारिया कोरिना मचाडोले सामाजिक सञ्जालमार्फत देशवासीलाई धैर्य र एकताको सन्देश दिएकी छन्।

अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले पनि सहयोगको प्रतिबद्धता जनाएको छ। संयुक्त राज्य अमेरिका, चिली, एल साल्भाडोर र इक्वेडरले आवश्यक मानवीय सहायता उपलब्ध गराउन तत्पर रहेको बताएका छन्। अमेरिकी उपविदेशमन्त्री क्रिस्टोफर लान्डाउले भेनेजुएली जनतासँग अमेरिका एकताबद्ध रहेको जनाएका छन् भने एल साल्भाडोरका राष्ट्रपति नायब बुके र इक्वेडरका राष्ट्रपति डेनियल नोबोआले पनि सहायता प्रस्ताव गरेका छन्।

भूकम्प किन यति शक्तिशाली भयो भन्ने प्रश्नको उत्तर भूगर्भीय संरचनासँग जोडिएको छ। भेनेजुएला क्यारिबियन प्लेट र दक्षिण अमेरिकी प्लेटको सीमाक्षेत्रमा अवस्थित छ। यी दुई टेक्टोनिक प्लेटबीचको तीव्र घर्षण र अचानक सर्ने प्रक्रियाले शक्तिशाली भूकम्प निम्त्याउने गर्छ। यूएसजीएसका अनुसार बुधबारका दुई भूकम्प सम्भवतः एउटै भूगर्भीय प्रणालीभित्र भएको जटिल ‘रप्चर इन्टरएक्सन’ को परिणाम हुन्।

यद्यपि भेनेजुएला मेक्सिको वा चिलीजस्ता प्रशान्त महासागरीय ‘रिङ अफ फायर’ क्षेत्रमा पर्दैन, तर प्लेट सीमाक्षेत्र नजिक भएकाले यस्ता शक्तिशाली भूकम्पको जोखिम भने रहिरहन्छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार विश्वका करिब ९० प्रतिशत भूकम्प हुने ‘रिङ अफ फायर’ बाहिर भए पनि प्लेटहरूको सक्रिय सीमाक्षेत्रमा रहेका देशहरूमा यस्ता विनाशकारी घटनाहरू समय–समयमा दोहोरिन सक्छन्।

बुधबार साँझको दोहोरो भूकम्पले भेनेजुएलालाई केवल कम्पनले मात्र होइन, सम्भावित मानवीय संकट, पूर्वाधार विनाश र दीर्घकालीन पुनर्निर्माणको चुनौतीसामु पनि उभ्याएको छ। वास्तविक क्षतिको परिमाण उद्धार टोलीहरू प्रभावित क्षेत्रसम्म पुग्दै जाँदा मात्रै खुल्ने अपेक्षा गरिएको छ।