काठमाडौँ— रसुवाको भोटेकोशी बाढीपछि त्रिशूली–३ ‘ए’ जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङमा फसेकाहरूको उद्वारमा आवश्यक उपकरण नपुगेको भन्दै सार्वजनिक रूपमा प्रश्न उठाएका प्राविधिक प्रणय मगरको फेसबुक पोस्ट अहिले गायब भएको छ।

सोमबार राति उनले उद्वारमा ढिलाइको कारण पर्याप्त उपकरण उपलब्ध नहुनु रहेको दाबी गर्दै ‘तीनवटा एक्स्काभेटर न्युजमा मात्र चलेको’ र फिल्डमा एउटा मात्र चलेको बताएका थिए। सरकारको विपक्षमा बोलेको भन्दै गाली आउन थालेपछि आफूले भ्रम फैलाउन नभई आफूसँगै काम गर्ने प्राविधिकहरूको तत्काल उद्वारका लागि अपिल गरेको स्पष्टीकरण दिएका उनले मंगलबार बिहान उक्त स्पष्टीकरणसमेत हटाएका छन्।

मगरले आफ्नो पोस्टमा उद्वारका लागि सुरुदेखि नै पर्याप्त भारी उपकरण प्रयोग गर्न सकिएको भए अवस्था फरक हुने दाबी गरेका थिए। उनका अनुसार पहिलो दिनदेखि नै तीन–चारवटा एक्स्काभेटर र एउटा ब्रेकर उपलब्ध गराइएको भए सुरुङमा फसेकाहरूको उद्वार यसअघि नै सम्पन्न गर्न सकिन्थ्यो।

उनको पोस्टको सबैभन्दा चर्चित अंश थियो—‘तीनवटा एक्स्काभेटर दिनरात चल्यो, तर न्युजमा मात्र चल्यो। फिल्डमा एउटा मात्र चल्यो।’ उद्वार अभियानको वास्तविक अवस्था र बाहिर सार्वजनिक भइरहेको विवरणबीच अन्तर रहेको संकेत गर्दै उनले सामाजिक सञ्जालबाटै सम्बन्धित निकायलाई आवश्यक सामग्री तत्काल घटनास्थलमा उपलब्ध गराउन आग्रह गरेका थिए।

मगर उद्वारका लागि घटनास्थलमा खटिएका प्राविधिक टोलीका सदस्य हुन्। उनले आफूहरूजस्तै प्राविधिकहरू सुरुङभित्र फसेको उल्लेख गर्दै उद्वार कार्यमा लागेको छ दिन बितिसक्दा पनि सुरुङभित्र प्रवेश गर्न सकिने ‘एक्सेस’ निर्माण हुन नसकेको बताएका थिए।

उनको भनाइमा उद्वारका लागि कुनै असाधारण वा अत्याधुनिक प्रविधि अनिवार्य थिएन। सामान्य रूपमा उपलब्ध हुनसक्ने भारी उपकरण नै समयमै परिचालन गरिएको भए सुरुङसम्म पुग्ने मार्ग खोल्न सकिने उनको दाबी थियो।

यही कारण उनले सरकार तथा घटनास्थलमा रहेका जिम्मेवार व्यक्तिहरूसँग उद्धार कार्यलाई प्राथमिकतामा राख्न आग्रह गरेका थिए। उनको अपिल उद्वारमा खटिएका प्राविधिकको फिल्ड अनुभवका रूपमा सार्वजनिक भएको थियो।

तर पोस्ट सार्वजनिक भएपछि उनको आलोचना पनि सुरु भयो। सरकारको विपक्षमा बोलेको भन्दै आफूलाई गाली आउन थालेको मगरले मंगलबार बिहान अर्को पोस्टमार्फत स्पष्ट पारेका थिए। आफूले कुनै भ्रम फैलाउने उद्देश्य नराखेको र आफूजस्तै सुरुङभित्र फसेका प्राविधिक तथा कर्मचारीको छिटो उद्वार होस् भन्ने उद्देश्यले सरकारलाई अपिल गरेको उनको स्पष्टीकरण थियो।

तर उक्त स्पष्टीकरण पोस्ट पनि अहिले फेसबुकमा देखिँदैन। मगरले दुवै पोस्ट किन हटाए भन्नेबारे सार्वजनिक रूपमा थप कारण दिएका छैनन्। त्यसैले पोस्ट हटाइनुको कारणलाई दबाब, राजनीतिक हस्तक्षेप वा अन्य कुनै निश्चित कारणसँग जोडेर निष्कर्ष निकाल्ने आधार उपलब्ध छैन। यद्यपि, पोस्ट सार्वजनिक भएपछि आलोचना र गाली आएको उनको आफ्नै भनाइले उद्वार अभियानबारे फिल्डबाट उठाइएको प्रश्न सामाजिक सञ्जालको विवादमा समेत तानिएको देखिन्छ।

प्रश्न पोस्टको मात्र होइन, उद्वारको गतिमाथि हो
मगरको पोस्ट हटिसकेको भए पनि उनले उठाएको मुख्य प्रश्न भने उद्वार अभियानसँगै जोडिएको छ—आवश्यक उपकरण घटनास्थलमा कति छिटो पुग्यो र उपलब्ध उपकरणलाई कति प्रभावकारी रूपमा परिचालन गरियो?

त्रिशूली–३ ‘ए’को सुरुङमा फसेकाहरूको उद्वार बाढीपछिको सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण अभियानमध्ये एक बनेको छ। बाढीले आयोजना क्षेत्रमा सडक तथा पहुँच संरचनामा क्षति पुर्‍याएपछि भारी उपकरण घटनास्थलसम्म पुर्‍याउन कठिन भएको छ। सुरुङको प्रवेश क्षेत्र माटो, ढुंगा र लेदोले प्रभावित भएकाले उद्धार टोलीले पहिले पहुँचमार्ग निर्माण गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ।

यही प्रक्रियामा समय बित्दै जाँदा सुरुङमा रहेका व्यक्तिको अवस्थाबारे परिवारमा चिन्ता बढिरहेको छ। मगरले पनि यही समयको संवेदनशीलतालाई केन्द्रमा राखेर ‘अब थप ढिला नगर्न’ आग्रह गरेका थिए। उनको अपिलको मूल विषय सरकारविरुद्ध राजनीतिक टिप्पणीभन्दा उद्धारका लागि आवश्यक साधन घटनास्थलमा पु¥याउनु थियो।

बाढीपछि जलविद्युत् आयोजनाहरूमा ठूलो मानवीय संकट
भदौ १० गते रसुवाको भोटेकोशीमा आएको बाढीले त्रिशूली नदी करिडोरमा रहेका जलविद्युत् आयोजनाहरूमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। विभिन्न आयोजनाका सुरुङ, विद्युत् गृह र निर्माण क्षेत्रमा काम गरिरहेका इन्जिनियर, प्राविधिक, कर्मचारी तथा कामदारहरू सम्पर्कविहीन भएका छन्।

स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था नेपाल (इप्पान)ले यसअघि सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार त्रिशूली करिडोरसहित ११ जलविद्युत् आयोजनामा ठूलो संख्यामा मानिस सम्पर्कविहीन भएका थिए। तीमध्ये माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’ आयोजनामा पनि दर्जनौँ व्यक्ति सम्पर्कविहीन रहेको विवरण सार्वजनिक भएको थियो।

यस्तो अवस्थामा सुरुङभित्र फसेकाहरूको उद्धार केवल एउटा आयोजनाको प्राविधिक काम नभई राज्यको खोज तथा उद्धार क्षमताको समेत परीक्षा बनेको छ। सरकारले नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीसहित विभिन्न निकाय परिचालन गरेको छ । त्यससँगै विदेशी उद्धार तथा प्राविधिक टोलीसमेत प्रभावित क्षेत्रमा पुगेका छन् । चिनियाँ र भारतीय टोलीले समेत उद्वारमा प्राविधिक सहयोग सुरु गरेका छन्।

तर घटनास्थलमा खटिएका प्राविधिकले उठाएको उपकरण र परिचालनको प्रश्नले उद्वार अभियानमा निर्णय, स्रोत परिचालन र फिल्ड कार्यान्वयनबीच कति प्रभावकारी समन्वय छ भन्ने बहस फेरि सतहमा ल्याएको छ।

मगरको पोस्ट अहिले हटिसकेको छ। उनले लेखेका शब्दहरू फेसबुकको टाइमलाइनबाट हराएका छन्। तर सुरुङभित्र फसेकाहरूको उद्धारको प्रतीक्षा भने सकिएको छैन। त्यसैले पोस्ट हट्नुको घटनाभन्दा ठूलो प्रश्न अहिले पनि उही छ—उद्वारका लागि आवश्यक उपकरण र जनशक्ति पर्याप्त रूपमा, सही समयमा र सही ठाउँमा परिचालन भएको छ कि छैन?