काठमाडौँ– भोटेकोशी वाढीपछि मृत्युको खबर पुष्टि नभए पनि नुवाकोटको विदुर नगरपालिका–१० की ६४ वर्षीया चण्डिका श्रेष्ठको परिवारले आशा गुमाइसकेको थियो। खोजीका दिनहरू बित्दै गए, नदी किनारमा भेटिएका शवहरूले त्रास थप्दै लगे र बाढीले घरसहित परिवारको सदस्यलाई नै निलिसकेको निष्कर्षमा आफन्त पुगे। अन्ततः प्रतीकस्वरूप कुशको शव बनाएर चण्डिकाको काजकिरिया सुरु भयो।

तर, परिवारले मृत्यु स्वीकारेर संस्कार गरिरहेकै बेला कथाले यस्तो मोड लियो, जसको कल्पना कसैले गरेको थिएन—बाढी आएको ११औँ दिन चण्डिका जीवितै भेटिइन्। भीषण बाढीले चण्डिका र उनका श्रीमान् बस्दै आएको साढे चारतले घरलाई नै उखेलर लगेको थियो। घर त्रिशूली नदी किनारतर्फ पुगेर अड्किएपछि चण्डिका कहाँ पुगिन् भन्ने पत्तो थिएन। परिवारले आठ दिनसम्म सम्भावित सबै ठाउँमा खोज्यो। तर कुनै संकेत भेटिएन।

त्यसपछि परिवारले मन कठोर बनायो—अब चण्डिका फर्किन्नन्। तर मृत्यु संस्कार चलिरहेका बेला आएको एउटा खबरले घरको शोकलाई एकाएक खुसीमा बदलिदियो। चण्डिकालाई सशस्त्र प्रहरी बलका प्रहरी निरीक्षक सुमन विकको कमान्डमा परिचालित उद्वार टोलीले बेत्रावती बजारस्थित आनन्द श्रेष्ठको घरबाट फेला पारेको हो। उद्वारका क्रममा उनी अर्धचेत अवस्थामा थिइन्।

उद्वारपछि उनलाई हेलिकप्टरबाट त्रिशूलीस्थित नेपाली सेनाको मैथिल ब्यारेक पु¥याइयो। त्यहाँ प्रारम्भिक उपचार गरिएपछि थप उपचारका लागि काठमाडौँको छाउनीस्थित सैनिक अस्पताल ल्याइएको छ।

बाढीले पु¥याएको क्षति र त्यसपछि चण्डिकाको खोजीमा देखिएको कठिनाइले घटनालाई सामान्य उद्वारभन्दा निकै जटिल बनाएको थियो। नदीको बहाव, दलदल र बाढीले छाडेको जोखिमयुक्त भूगोलका कारण उद्वार टोलीलाई समेत कतिपय स्थानमा पुग्न कठिन भएको थियो।

चण्डिकाका सम्धी रमेशमान श्रेष्ठका अनुसार बाढी आएको दिन उनी र उनका श्रीमान् घरभित्रै थिए। भीषण बाढीले साढे चारतले घरलाई नै जुरुक्क उचालेर बगाएको थियो। घर त्रिशूली किनारमा पुगेर अड्किएपछि आफन्तहरू त्यहाँसम्म पुगे पनि चण्डिकाको कुनै अत्तोपत्तो थिएन।

रमेशमानका अनुसार परिवारले आठौँ दिनसम्म निरन्तर खोजी ग¥यो। तर कतैबाट पनि कुनै संकेत नआएपछि अन्ततः चण्डिका जीवित नरहेको निष्कर्षमा पुग्न परिवार बाध्य भयो। चण्डिकाका ज्वाइँले समेत दुई–तीन दिनसम्म बेत्रावती र त्रिशूलीका किनार चहार्दै खोजी गरेका थिए। तर बाढीले ल्याएका शवहरू कुहिन थालेपछि नदी आसपासको अवस्था झनै कठिन बनेको थियो। मास्क नलगाई त्यहाँ जानसमेत मुस्किल हुने अवस्था आएपछि खोजी रोक्नुपरेको थियो।

दलदलका कारण उद्वार टोलीसमेत सहज रूपमा पुग्न नसक्ने अवस्था थियो। यही परिस्थितिबीच परिवारका सदस्यहरू बसेर निर्णयमा पुगे—अब कुशको शव बनाएर काजकिरिया गर्ने। काठमाडौँको सानो भ¥याङस्थित घरमा चण्डिकाको काजकिरिया सुरु भयो। बाहिरबाट हेर्दा परिवारले उनलाई गुमाइसकेको थियो।

तर रमेशमानको मनले भने अझै पूर्ण रूपमा हार मानेको थिएन। उनीभित्र एउटा प्रश्न बारम्बार उठिरहेको थियो—यदि चण्डिका घरको माथिल्लो भागमा अड्किएर बसेकी भए? पानी, चाउचाउ वा जे उपलब्ध भयो त्यही खाएर भए पनि उनले आफूलाई जोगाइरहेकी भए? त्यही सम्भावनाले उनलाई फेरि एकपटक खोजी गर्नुपर्छ भन्ने लागिरहेको थियो।

परिवारले भने वडा कार्यालयको प्रक्रिया र तत्कालीन परिस्थितिका कारण मृत्यु संस्कार अगाडि बढाइसकेको थियो। त्यसैले चण्डिका जीवित भेटिएको खबर परिवारका लागि केवल एउटा उद्वारको सूचना थिएन, पहिल्यै स्वीकारिसकेको मृत्युबाट फर्किएको खबर थियो।

चण्डिका जीवितै भेटिएको जानकारी पाएपछि परिवारमा एकाएक ठूलो हलचल भयो। उनकी छोरीको फोन र फेसबुकमार्फत खबर पाएपछि रमेशमान तत्काल अस्पताल पुगे। तर खुसीले अस्पताल पुगेका उनले तत्काल चण्डिकालाई भेट्न भने पाएनन्।

चिकित्सकहरूले उनको स्वास्थ्य अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै ७२ घण्टासम्म बिरामीलाई प्रत्यक्ष भेट्न नदिने बताएका छन्। त्यसैले रमेशमान अस्पतालबाहिरै बसेर आफ्नी सम्धिनीको अवस्था बुझिरहेका छन्। अस्पताल परिसरमा चण्डिकाका नाति पनि छन्। हजुरआमा जीवित भेटिएको खबरले उनलाई उत्साहित बनाएको भए पनि लामो समयदेखि चलेको तनाव र भावनात्मक अवस्थाका कारण उनी लगातार रोइरहेका छन्।

रमेशमानका अनुसार नातिले केही खाएकोसमेत छैन। फोटो देखेपछि ‘मेरी आमा चाहियो’ भन्दै जिद्दी गरेपछि उनलाई अस्पताल ल्याइएको हो। चण्डिका भेटिनुभन्दा अघिल्लो दिन मात्रै उनका नातिले दिनभर भगवानको भजन गाएका थिए। भोलिपल्टै मृत्यु भइसकेको ठानेकी हजुरआमा जीवितै भेटिएपछि त्यही घटना परिवारको स्मृतिमा गहिरो गरी बसेको छ।

रमेशमानको मनमा त्यसपछि एउटा अनुभूति जन्मिएको छ— ‘यो संसारमा भगवान साँच्चै रहेछ जस्तो लाग्यो।’ भोटेकोशीको बाढीले चण्डिकाको घर मात्र बगाएन, परिवारको जीवनलाई नै शोक, अनिश्चितता र प्रतीक्षाको लामो घेरामा धकेल्यो। आठ दिनसम्म बेपत्ता भएपछि मृत्यु स्वीकार्नुपर्ने बाध्यता, कुशको शव बनाएर सुरु गरिएको काजकिरिया र त्यसको बीचमा बाँकी रहेको एउटा सानो आशा—यी सबै पार गर्दै ११औँ दिन आएको जीवित उद्वारको खबरले घटनालाई असाधारण बनाएको छ।

चण्डिकाको स्वास्थ्य अवस्था अहिले चिकित्सकीय निगरानीमा छ। उनको उद्वारले विपद्को समयमा खोजी तथा उद्वार कति जटिल हुन्छ र परिवारले आशा तथा निराशाबीच कसरी निर्णय लिनुपर्ने अवस्था आउँछ भन्ने प्रश्नसमेत उजागर गरेको छ। एउटा परिवारले मृत्यु स्वीकारिसकेको थियो। संस्कार सुरु भइसकेको थियो। तर बाढीले बगाएको ठानिएकी चण्डिका अन्ततः जीवित भेटिइन्।

कहिलेकाहीँ विपद्ले मानिसलाई हराउँछ, तर आशाले उसलाई खोजिरहन्छ—चण्डिकाको कथा त्यही आशाको दुर्लभ प्रमाण बनेको छ।