काठमाडौं — भदौ अन्तिम साता भएको जेनजी आन्दोलनका बेला कारागार तोडफोड र कैदी फरारको घटनाले उठाएको सुरक्षा चिन्ता अझै सेलाएको छैन। त्यसको प्रमाण फेरि राजधानीमै देखिएको छ। यस पटक निशाना बनेको छ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका वरिष्ठ नेता बालेन्द्र साह (बालेन) बस्ने डेरा।

जेलबाट भागेका एक कैदीसहित तीन जनाले संगठित रूपमा चोरी गरेको खुलेपछि राजधानीको सुरक्षा संयन्त्र र कारागार प्रशासन दुवै कठघरामा उभिएका छन्। जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंले बालेन बस्दै आएको काठमाडौं–१६ बालाजुस्थित डेरा कोठामा चोरीमा संलग्न तीन जनालाई पक्राउ गरेको जनाएको छ।

प्रहरीका अनुसार पक्राउ पर्नेमा ४२ वर्षीय विष्णुबहादुर राजवाहक, ४६ वर्षीय खिमबहादुर खड्का र ४५ वर्षीय सञ्जय श्रेष्ठ छन्। उनीहरूबाट चोरीका विभिन्न सामानसमेत बरामद गरिएको छ। यो घटना सामान्य चोरी मात्र नभई कारागारबाट फरार भएका अपराधीहरू राजधानीमै खुलेआम घुम्दै संगठित अपराधमा सक्रिय रहेको संकेतका रूपमा हेरिएको छ।

पक्राउ परेका राजवाहक चोरी समूहको मुख्य योजनाकार रहेको प्रहरीको दाबी छ। उनी यसअघि पनि चोरी र अन्य आपराधिक कसुरमा मुद्दा खेपिसकेका व्यक्ति हुन् र सजाय भुक्तानकै क्रममा नख्खु कारागारमा थिए। जेनजी आन्दोलनको आवरणमा कारागारबाट भागेपछि उनी पुनः अपराधमै फर्किएको प्रारम्भिक अनुसन्धानले देखाएको छ।

प्रहरीका अनुसार फरार भएपछि उनी पाँच वटा चोरीमा संलग्न देखिएको छ। निर्माणाधीन घरहरूबाट धारा, टुटी, धातुजन्य सामग्रीदेखि चाँदीका भाँडाकुँडा र बहुमूल्य सामानसम्म चोरी गर्दै आएका उनी राजधानीकै गेष्टहाउसमा लुकेर बस्दै थिए। उनको कोठाबाट इन्टरनेट राउटर, सीसी क्यामेरा, औजार र विभिन्न शंकास्पद सामग्री बरामद भएको छ, जसले उनी योजनाबद्ध रूपमा घरहरू टार्गेट गरेर चोरी गर्दै आएको संकेत गर्छ।

अर्का पक्राउ परेका खिमबहादुर खड्का बैंकिङ कसुरमा फरार रहेको खुलेको छ। प्रहरीका अनुसार उनले चोरीका सामान ओसारपसार र बिक्री वितरणमा सहयोग गर्ने भूमिका खेलेका थिए। भक्तपुरस्थित घरबाट चाँदीका थाल, कचौरा, गहना र अन्य बहुमूल्य सामग्री बरामद भएको छ। यसले चोरीलाई व्यक्तिगत नभई संगठित नेटवर्कको रूपमा सञ्चालन गरिएको देखाउँछ।

तेस्रो अभियुक्त सञ्जय श्रेष्ठको आपराधिक पृष्ठभूमि पनि विवादास्पद देखिएको छ। उनीविरुद्ध विगतमा गम्भीर फौजदारी मुद्दा चलेको अभिलेख भेटिएको प्रहरीले जनाएको छ। रामेछाप कारागारमा रहँदा राजवाहकसँग चिनजान बढेको र पछि यही सम्बन्ध अपराध साझेदारीमा परिणत भएको अनुसन्धानले देखाएको छ। उनको कोठाबाट ल्यापटप, डीभीआर लगायत इलेक्ट्रोनिक सामग्री बरामद गरिएको छ।

सबैभन्दा चासोको विषय के भने, राजधानीको चर्चित राजनीतिक व्यक्तित्व बस्ने घर नै यस्ता फरार अपराधीको निशानामा पर्नु सुरक्षा संयन्त्रको गम्भीर कमजोरीको संकेत हो। जब सार्वजनिक जीवनका व्यक्तिहरू सुरक्षित छैनन् भने सर्वसाधारण नागरिकको अवस्था के होला भन्ने प्रश्न स्वतः उठ्छ। कारागारबाट सयौँ कैदी फरार हुँदा राज्यले नियन्त्रण गुमाएको थियो भन्ने आरोप लाग्दै आएको छ, र अहिले यस्तै घटनाले त्यो आशंका अझ बलियो बनाएको छ।

जेनजी आन्दोलनका बेला नख्खु कारागारमा भएको तोडफोड र आगजनीपछि ठूलो संख्यामा कैदी भागेको तथ्य सर्वविदित छ। तर तीमध्ये कति पक्राउ परे, कति अझै फरार छन्, र उनीहरू कहाँ–कसरी सक्रिय छन् भन्ने स्पष्ट विवरण सार्वजनिक नहुँदा राज्यको जवाफदेहिता प्रश्नमा परेको छ। राजधानीमै अपराध दोहोरिँदा पनि सुरक्षा निकाय प्रतिक्रियात्मक मात्रै देखिनु चिन्ताजनक छ।

यो घटनाले अर्को कटु यथार्थ पनि उजागर गरेको छ— जेल सजाय अपराधको अन्त्य होइन, बरु कमजोर निगरानी र व्यवस्थापनले अपराधलाई झन् संगठित बनाइरहेको छ। कारागार सुधार, फरार कैदीको खोजी र शहरी सुरक्षामा कडा रणनीति नल्याइए यस्ता घटनाहरू दोहोरिरहने खतरा प्रस्ट छ।

बालेनको डेरामा भएको चोरी केवल एउटा आपराधिक घटना मात्र होइन, राज्य संयन्त्रको फितलो नियन्त्रण, कारागार प्रशासनको असफलता र राजधानी सुरक्षाको कमजोरीको ज्वलन्त उदाहरण बनेको छ।