काठमाडौँ— राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) की सांसद रचना खतिवडा खत्री मंगलबार प्रतिनिधिसभाको बैठकमा भक्कानिइन्। जेनजी आन्दोलनमा छोरा रसिक खतिवडालाई गुमाएकी उनले आफू सांसद बनेको विषयलाई लिएर मेडिकल व्यवसायी दुर्गा प्रसाईँले गरेको ‘छोराको लाससँग सांसद पद साटेको’ आशयको टिप्पणीप्रति आपत्ति जनाउँदै आफ्नो सांसद पद न्यायको खोजीको माध्यम भएको बताइन्।

विशेष समयमा बोल्दै खतिवडाले आफू सांसद बन्नु पद वा राजनीतिक लाभको आकांक्षा नभएको दाबी गरिन्। उनका अनुसार प्रधानमन्त्री बालेन्द्र साहको आग्रहपछि आफू रास्वपाबाट सांसद बनेको उनको भनाई छ। जेनजी आन्दोलनमा मारिएका युवाका परिवार तथा घाइतेको पक्षमा संसदमा आवाज उठाउन सदनमा पुगेको उनको भनाई छ।

‘जुन दिन जेनजी आन्दोलनका शहीदहरूले पूर्ण रूपमा न्याय पाउँछन्, त्यस दिन यो सांसद पदबाट राजीनामा दिन मलाई एक सेकेन्ड पनि हिचकिचाहट हुने छैन,’ उनले भनिन्। आफूमाथि गरिएको टिप्पणीले छोराको मृत्युको पीडामाथि राजनीतिक आक्रमण भएको उनको भनाइ थियो।

‘तपाईंहरूका छोराछोरी तपाईंसँग छन्, उनीहरू हाँस्छन्, खेल्छन्, भविष्य देख्न पाउनुहुन्छ। तर मेरो संसार उजाडिएको छ, मेरो काख रित्तिएको छ,’ उनले भावुक हुँदै भनिन्, ‘आज पनि कसैले मेरो छोरा जिउँदो ल्याएर मेरो काखमा राखिदिन्छ भने म अहिले नै सांसद पद त्याग्न तयार छु।’

उनले आरोप लगाउनुअघि एउटा आमाको पीडा र ममतामाथि संवेदनशील हुनसमेत आग्रह गरिन्। खतिवडाले आफू ‘मेडिकल माफिया’ बन्न नभई सरकारलाई खबरदारी गर्न संसदा आएको पनि बताइन्। जेनजी आन्दोलनमा आफ्नो छोरासहित युवाले दिएको बलिदानपछि अब अरूका छोराछोरीले त्यस्तै अवस्था भोग्न नपरोस् भन्ने आफ्नो उद्देश्य रहेको उनको भनाइ थियो।

सांसद बन्नुको कारणबारे रचनाको दाबी
खतिवडाले आफूलाई प्रधानमन्त्रीले पटक–पटक आग्रह गरेपछि सांसद बनेको बताइन्। उनको भनाइमा जेनजी आन्दोलनपछि आएको परिवर्तनका क्रममा सरकार गलत दिशातर्फ जान नदिन संसद्बाट खबरदारी आवश्यक भएकाले आफूले यो भूमिका स्वीकार गरेकी हुन्।

‘अन्य तमाम जेनजीहरूको, सन्तानहरूको बलिदान खेर जान नदिन म यो सदनमा पुगेकी हुँ,’ उनले भनिन्, ‘सरकारले बाटो बिराउँछ, बिराउन खोज्छ भने निरन्तर खबरदारी गर्नुपर्छ भनेर म यहाँ आएकी हुँ।’ उनले आफ्नो राजनीतिक यात्राको उद्देश्य शासकहरूले गलत बाटो लिए समयमै सच्याउन दबाब दिनु रहेको बताइन्।

रचना खतिवडा रास्वपाबाट समानुपातिकतर्फ प्रतिनिधिसभा सदस्य बनेकी हुन्। संसद्को आधिकारिक विवरणअनुसार उनी प्रतिनिधिसभा २०८२ की सांसद तथा कानुन, न्याय तथा मानव अधिकार समितिकी सदस्य हुन्।

सडकबाट संसद्सम्म पुगेकी सहिदकी आमा
खतिवडाले २०८२ भदौ २३ को जेनजी आन्दोलनमा छोरा रसिकलाई गुमाएकी थिइन्। त्यसपछि उनी छोराको न्यायको माग गर्दै सडक आन्दोलनमा सक्रिय भएकी थिइन् र पछि रास्वपाको समानुपातिक सूचीमार्फत संसदा पुगेकी हुन्। उनको सांसद बन्ने यात्रालाई विभिन्न सञ्चारमाध्यमले पनि छोराको न्याय खोज्ने अभियानसँग जोडेर प्रस्तुत गरेका छन्।

जेनजी आन्दोलनको पहिलो दिन प्रहरी कारबाहीमा कम्तीमा १९ जनाको मृत्यु भएको थियो। आन्दोलन सामाजिक सञ्जालमाथिको प्रतिबन्ध र भ्रष्टाचारविरुद्धको असन्तुष्टिबाट सुरु भएर संसद् परिसरमा प्रदर्शनकारी प्रवेश गर्ने र सुरक्षा निकायसँग हिंसात्मक झडप हुने अवस्थासम्म पुगेको थियो।

आन्दोलनपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले राजीनामा दिए र संसद् विघटनपछि अन्तरिम सरकार गठन भएको थियो। त्यसपछि भएको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा रास्वपाले २७५ मध्ये १८२ सिट जितेको थियो।

एक वर्षपछि पनि रचनाकै प्रश्न—‘शहीदले न्याय कहिले पाउँछन?’
सांसद खतिवडाले पछिल्लो समय स्वयं पनि सरकारसँग जेनजी शहीद र घाइतेले न्याय कहिले पाउने भनेर प्रश्न उठाउँदै आएकी छिन्। भदौ २३ को आन्दोलनको एक वर्ष पुगेपछि प्रतिनिधिसभामा बोल्दै उनले सरकारसँग ‘शहीदले न्याय पाउन कति वर्ष लाग्छ?’ र ‘शहीद तथा घाइते परिवारलाई भेट्न कति वर्ष लाग्छ?’ भन्दै प्रश्न गरेकी थिइन्।

त्यसअघि उनले जेनजी आन्दोलनको वार्षिकोत्सवमा प्रधानमन्त्रीले शहीदका नाममा सम्बोधन गर्नुपर्ने मागसमेत गरेकी थिइन्। उनले आन्दोलनमा युवाले भ्रष्टाचार अन्त्य, सुशासन र सुरक्षित भविष्यका लागि बलिदान दिएको बताएकी थिइन्।

यसले संसदमा उनको पछिल्लो भावुक अभिव्यक्ति र अघिल्ला सार्वजनिक अभिव्यक्तिबीच एउटा महत्वपूर्ण सन्दर्भ जोड्छ—उनले आफूलाई शहीद परिवार र घाइतेको मुद्दा उठाउने भूमिकामा प्रस्तुत गर्दै आएकी छिन्।

परिवारभित्रैबाट प्रसाईँको आरोपको प्रतिवाद
प्रसाईँको टिप्पणीप्रति रचना मात्र होइन, रसिककी दिदीले समेत आपत्ति जनाएकी छिन्। उनले भिडियोमार्फत प्रसाईँलाई अपशब्द प्रयोग गर्दै आफ्नी आमाले छोराको लाशसँग सांसद पद साटेको प्रमाण देखाउन चुनौती दिएकी थिईन।
उनको भनाइअनुसार आमाले रसिकको बलिदानलाई सत्तासँग साटेको नभई भाइको न्यायका लागि निरन्तर आवाज उठाइरहेकी छिन्। उनले रसिकको मृत्युको न्याय नपाएको भन्दै असन्तुष्टि जनाएकी छिन्।

उनले सरकारको प्रयासप्रति भने असन्तुष्टि नरहेको र गृहमन्त्री सुदन गुरुङले पक्राउ तथा हिरासतसम्मको प्रक्रिया अघि बढाए पनि राज्यका निकायका कारण दोषी ठानिएका व्यक्तिहरू छुटेको दाबी गरेकी छिन्।

आन्दोलनको बलिदानदेखि सांसद पदसम्म
रसिक खतिवडाको मृत्यु भएको एक वर्ष पुग्दा उनको परिवारका लागि यो प्रकरण केवल व्यक्तिगत शोकमा सीमित छैन। उनकी आमा संसदमा पुगेकी छिन् र आफूलाई छोरासहित जेनजी सहिद तथा घाइतेको न्यायका लागि आवाज उठाउने प्रतिनिधिका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएकी छिन्।

यता, प्रसाईँको टिप्पणीले भने यही राजनीतिक यात्रामाथि प्रश्न उठाएको छ। अन्य आलोचकहरुले समेत रचनामाथि छोरोको वलिदानमा फाईदा उठाएको आरोप पलगाएका छन्। उनी संसदमा पुगेर सरकारलाई खवरदारी गर्ने भन्दै पनि सरकारकै रक्षामा खडा भएको आलोचकको भनाई छ। खतिवडाले भने त्यसको प्रतिवाद गर्दै आफूलाई सांसद पदभन्दा छोराको जीवन र न्याय ठूलो भएको सन्देश दिएकी छिन्।

‘आज पनि कसैले मेरो छोरा जिउँदो ल्याएर मेरो काखमा राखिदिन्छ भने म अहिले नै सांसद पद त्याग्न तयार छु’ भन्ने उनको भनाइले विवादको मूल बिन्दु प्रस्ट पार्छ—उनका लागि सांसद पद छोराको मृत्युको क्षतिपूर्ति होइन, उनले दाबी गरेअनुसार न्यायको खोजी गर्ने माध्यम हो।

तर जेनजी आन्दोलनको एक वर्षपछि पनि शहीद परिवारले न्यायका विषयमा प्रश्न उठाइरहनुपरेको तथ्यले भने सरकार र सत्तापक्षका लागि अर्को प्रश्न खडा गरेको छ। रचना स्वयंले केही दिनअघि संसदमै शहीदले न्याय कहिले पाउने भनेर सरकारसँग प्रश्न गरेकी थिइन्।

अब बहस केवल एउटी आमाले सांसद पद कसरी पाइन् भन्नेमा सीमित छैन। उनले संसदमा पुगेर छोरासहित जेनजी आन्दोलनका मृतक र घाइतेका लागि उठाएको प्रश्नको परिणाम के आउँछ भन्ने विषय पनि त्यससँग जोडिएको छ।