महोत्तरी— नयाँ घरको चारकोठे संरचना ठडिँदै थियो। परिवारले वर्षौंदेखि देखेको सपना विस्तारै आकार लिँदै थियो। श्रीमान् विदेशमा दुःख गरेर पठाएको पैसाले घरको किस्ता तिर्ने र छोराछोरीको भविष्य बनाउने आशा थियो। इन्द्रिकादेवी महतोको कल्पनामा अबको जीवन नयाँ घरमा परिवारसँग बित्ने खुसीका दिनहरू थिए।

तर त्यो सपना पूरा हुन नपाउँदै सबै कुरा एकाएक बदलियो। साउदी अरबमा रोजगारी गरिरहेका उनका श्रीमान् भरत महतोको ड्रोन आक्रमणसँग सम्बन्धित घटनामा मृत्यु भयो। १४ वर्षदेखि परिवारको भविष्य बनाउन परदेशमा पसिना बगाइरहेका भरत अब कहिल्यै घर नफर्किने खबर आयो। घर बनाउने सपना अधुरै रह्यो, बैंकको ऋण बाँकी छ र चार छोराछोरीको लालनपालनको जिम्मेवारी ४१ वर्षीया इन्द्रिकाको काँधमा आइपुगेको छ।

महोत्तरीको पिपरा गाउँपालिका–१, ढेकाहास्थित घरको आँगनमा अहिले आफन्त र छिमेकीहरू सान्त्वना दिन पुगिरहेका छन्। तर उनीहरूको उपस्थितिले इन्द्रिकाको जीवनमा परेको बज्रपात कम गर्न सकेको छैन। पतिको मृत्युको खबरपछि उनी पटकपटक भावविह्वल बनेकी छिन्। पति वियोग त छँदैछ, परिवारको मुख्य आम्दानीको स्रोत नै गुमेपछि अब कसरी घर चलाउने र छोराछोरी हुर्काउने भन्ने चिन्ताले पनि उनलाई थप पिरोलेको छ।

‘हाम्रो त आशाको दियो नै निभ्यो। अब कसरी छोराछोरीको लालनपालन गर्ने? भगवान् पनि कति निर्दयी भएको होला। छँदाखाँदाको सुख सबै उजाडियो,’ इन्द्रिकाले दुःख सुनाइन्।

अधुरो घर, बाँकी ऋण र टुटेको सपना
भरतले लामो समय विदेशमा काम गरेर केही रकम जोडेपछि गाउँनजिकै एक कट्ठा घडेरी किनेका थिए। त्यही जग्गामा चारकोठे पक्की घर बनाउन थालेका थिए। परिवारका लागि सुरक्षित बास र छोराछोरीको भविष्य सुनिश्चित गर्नु उनको मुख्य उद्देश्य थियो।

तर घर निर्माणकै क्रममा भरतको मृत्यु भएपछि इन्द्रिकाका लागि त्यो घर खुसीको प्रतीकभन्दा ठूलो आर्थिक बोझ बन्ने चिन्ता बढेको छ। घर बनाउन उनले निजी बैंकबाट ११ लाख रुपैयाँ ऋण लिएकी थिइन्। विदेशमा काम गरिरहेका भरतले मासिक करिब २० हजार रुपैयाँ पठाउँथे। त्यही रकमबाट बैंकको किस्ता तिर्ने गरिएको थियो।

अब नियमित आम्दानीको बाटो बन्द भएको छ। ऋणको किस्ता भने रोकिएको छैन। श्रीमानको मृत्युको शोकसँगै बैंकको दायित्व र चार छोराछोरीको भविष्यबारेको चिन्ता इन्द्रिकाका अगाडि उभिएको छ। ‘परिवारको भविष्यका लागि श्रीमान् विदेशमा रगत–पसिना बगाउँदै हुनुहुन्थ्यो। हामी त नयाँ घरमा सरेर खुसीको जीवन बिताउने सपना देख्दै थियौँ। सबै उजाडियो,’ उनले भनिन्, ‘अब बैंकको ऋण कसरी तिर्ने?’

इन्द्रिकाको पीडा एउटा व्यक्तिको असामयिक मृत्युमा मात्र सीमित छैन। परिवारको भविष्यका लागि विदेश गएको सदस्य गुमाउँदा पछाडि रहने परिवारले भोग्नुपर्ने आर्थिक असुरक्षाको चित्र पनि यस घटनाले देखाएको छ। कमाउने व्यक्तिको मृत्यु भएपछि शोकसँगै आवास निर्माणको ऋण, दैनिक खर्च र बालबच्चाको हेरचाहको जिम्मेवारी परिवारमै रहने गरेको छ।

अन्तिम भिडियो कल, त्यसपछि कहिल्यै नसुनिने आवाज
भरत साउदी अरबको पूर्वी प्रान्तमा रहेको सैबाह तेल क्षेत्रमा साउदी अराम्कोको परियोजनाअन्तर्गत सरसफाइको काम गर्थे। गत ४ कात्तिकमा उक्त परियोजनास्थलमा ड्रोन आक्रमण भयो। त्यसमा भरतसहित अन्य देशका श्रमिकले पनि ज्यान गुमाए।

इन्द्रिकाका अनुसार घटनाको केही घण्टापछि कार्यस्थलका सुपरभाइजरले फोन गरेर भरत आक्रमणमा परेको र घाइते अवस्थामा अस्पताल भर्ना गरिएको जानकारी दिएका थिए। तर त्यसै साँझ उनले पतिको मृत्युको खबर सुनिन्।

घटनाअघिल्लो रात मात्रै भरतले घरमा भिडियो कल गरेका थिए। फोनमा उनले इन्द्रिकालाई परिवार र छोराछोरीको ख्याल गर्न भनेका थिए। त्यो सामान्य कुराकानी नै उनीहरूबीचको अन्तिम संवाद बन्यो भन्ने कुरा इन्द्रिकाले कल्पना पनि गरेकी थिइनन्।

त्यसयता घरमा चुलोसमेत नबलेको परिवारका सदस्यले बताएका छन्। एकातिर पतिको सम्झना र असह्य शोक छ, अर्कोतिर दैनिक जीवन कसरी अघि बढाउने भन्ने प्रश्न। विदेशमा रहेका भरतले पठाउने रकमले धानिएको परिवार अहिले उनको शव कहिले घर आइपुग्छ भन्ने प्रतीक्षामा छ।

विदेश जान लिएको ऋणको भार
भरत सन् २०१२ मा वैदेशिक रोजगारीका लागि साउदी अरब पुगेका थिए। विदेश जाने प्रक्रियामा स्थानीय एजेन्टलाई एक लाख २० हजार रुपैयाँ बुझाएको इन्द्रिकाले बताएकी छिन्। त्यो रकम जुटाउन उनले स्थानीय साहुसँग वार्षिक २४ प्रतिशत ब्याजमा ऋण लिएका थिए।

विदेशमा काम गरेर कमाएको पैसाबाट परिवारको खर्च धान्ने, ऋण तिर्ने र भविष्यका लागि केही सम्पत्ति जोड्ने उनको प्रयास वर्षौं चल्यो। १४ वर्षको अवधिमा उनी २०७५ र २०७९ सालमा गरी दुई पटक मात्रै नेपाल आएको इन्द्रिकाले बताइन्। बाँकी समय भिसा थप्दै साउदीमै बसेर काम गरिरहे।

भरतको लामो परदेश बसाइको उद्देश्य परिवारलाई आर्थिक रूपमा सुरक्षित बनाउनु थियो। घडेरी किनेर घर बनाउन थाल्नु त्यही संघर्षको परिणाम थियो। तर परिवारको सपना पूरा हुन लागेकै बेला उनको मृत्यु भयो।

अब इन्द्रिकाले पतिको कमाइबाट तिर्दै आएको बैंक ऋण कसरी चुक्ता गर्ने, छोराछोरीको शिक्षा र दैनिक खर्च कसरी धान्ने भन्ने प्रश्नको सामना गर्नुपरेको छ।

श्रम स्वीकृति सकिँदा राहत र बिमामा पनि अन्योल

भरतको मृत्युले परिवारलाई शोकमा डुबाएको छ। त्यससँगै वैदेशिक रोजगारीमा मृत्यु भएका श्रमिकका परिवारले पाउने आर्थिक सहायता प्राप्त गर्ने विषय पनि जटिल बनेको छ। इन्द्रिकाका अनुसार भरतको श्रम स्वीकृतिको म्याद एक वर्षअघि नै सकिएको थियो। यही कारण वैदेशिक रोजगार बोर्डको कल्याणकारी कोष र जीवन बिमाबाट पाउन सकिने आर्थिक सहायतामा परिवार वञ्चित हुने अवस्था रहेको विवरणमा उल्लेख छ।

जानकारीअनुसार वैदेशिक रोजगार बोर्डबाट १० लाख रुपैयाँ र बिमाबापत १५ लाख रुपैयाँसम्म सहायता पाउने व्यवस्था छ। तर भरतको श्रम स्वीकृतिको म्याद समाप्त भइसकेकाले यी सुविधा प्राप्त हुने–नहुने विषयमा परिवारको चिन्ता छ।

विदेशमा काम गरिरहेको व्यक्तिको मृत्यु भएपछि परिवारले आर्थिक सहायता पाउने प्रक्रिया श्रम स्वीकृति, बिमा र अन्य आवश्यक कागजातसँग सम्बन्धित हुन्छ। भरतको हकमा सम्बन्धित निकायले कस्ता विकल्प उपलब्ध छन्, कुनै अन्य राहत वा सहायता प्राप्त हुन सक्छ कि सक्दैन भन्नेबारे परिवारलाई स्पष्ट जानकारी आवश्यक छ।

भरतका दाजु रामजस महतोले भाइको मृत्युपछि सरकारी निकायबाट आफूहरूले आवश्यक सान्त्वना र मार्गदर्शनसमेत नपाएको गुनासो गरेका छन्। ‘कुनै पनि निकायले अहिलेसम्म यसो गरौँ भनेर भनेका छैनन्। यसले हामीलाई झन् मर्माहत बनाएको छ,’ उनले भने।

शोकमा परेको परिवारका लागि यस्तो बेला प्रशासनिक प्रक्रिया र कानुनी प्रावधान आफैँ बुझेर अघि बढ्नु थप कठिन हुन्छ। शव ल्याउने प्रक्रियादेखि सम्भावित राहत र क्षतिपूर्तिसम्म कुन निकायमा जाने, कुन कागजात चाहिने र श्रम स्वीकृति सकिएको अवस्थामा के गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा स्पष्ट सहजीकरण परिवारको तत्कालीन आवश्यकता बनेको छ।

शव नेपाल ल्याउन प्रशासनदेखि परराष्ट्रसम्म पहल
श्रीमानको शव नेपाल ल्याउन पहल गरिदिन इन्द्रिका आफन्तसँगै जलेश्वरस्थित जिल्ला प्रशासन कार्यालय पुगेकी थिइन्। उनले सोमबार प्रशासनमा निवेदन दिएकी छिन्। महोत्तरीका सीडीओ इन्द्रदेव यादवका अनुसार पीडित परिवारले दिएको निवेदनसहितको पत्र गृह मन्त्रालयमा पठाइसकिएको छ। गृह मन्त्रालयबाट आवश्यक पहलका लागि परराष्ट्र मन्त्रालयमा प्रक्रिया अघि बढ्ने उनले बताएका छन्।

कन्सुलर विभागले पनि उक्त निवेदन रियादस्थित नेपाली दूतावासमा पठाएको थियो। दूतावासले भरतको मृत्यु प्रमाणपत्र प्राप्त भइसकेको जनाएको छ। परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले भरतको मृत्युको घटनाले आफू स्तब्ध भएको बताउँदै शव जतिसक्दो चाँडो नेपाल ल्याउन पहल भइरहेको बताएका छन्। उनका अनुसार यस विषयमा साउदी सरकारसँग पनि कुराकानी भइरहेको छ।

परिवारका लागि अहिले सबैभन्दा पहिलो अपेक्षा भरतको शव घर ल्याएर अन्तिम संस्कार गर्न पाउनु हो। त्यसपछि बाँकी रहने प्रश्न परिवारको जीवन कसरी अघि बढाउने र आर्थिक संकटबाट कसरी जोगिने भन्ने हो।

परदेशमा कमाउने नेपालीको सुरक्षा कसले सुनिश्चित गर्ने?
भरतको मृत्यु व्यक्तिगत पारिवारिक दुर्घटनाजस्तो देखिए पनि यसको पृष्ठभूमि अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा तनावसँग जोडिएको छ। साउदी अरबमा तेल परियोजना, विमानस्थल र अन्य महत्वपूर्ण पूर्वाधारलाई लक्षित गरी ड्रोन तथा क्षेप्यास्त्र आक्रमणका घटना भइरहेका बेला त्यहाँ काम गर्ने विदेशी श्रमिकको सुरक्षा चिन्ता बढेको छ।

भरत साउदी अरबको तेल परियोजनामा काम गरिरहेका थिए। उनको परिवार भने नेपालमा थियो। उनी जुन द्वन्द्वमा प्रत्यक्ष सहभागी थिएनन्, त्यससँग सम्बन्धित आक्रमणको घटनामा ज्यान गुमाउँदा परिवारले त्यसको सबैभन्दा ठूलो मूल्य चुकाउनुपरेको छ।

साउदी अरबमा करिब चार लाख नेपाली कार्यरत रहेको अनुमान छ। उनीहरूमध्ये धेरैको आम्दानी नेपालमा रहेका परिवारको दैनिक जीवन, ऋण तिर्ने, बालबच्चाको शिक्षा र घर निर्माणमा निर्भर छ। विदेशमा हुने सुरक्षा घटनाले श्रमिकको जीवन मात्र होइन, नेपालमा रहेका परिवारको आर्थिक आधारसमेत भत्काउन सक्छ।

रियादस्थित नेपाली दूतावासले साउदी अरबमा रहेका नेपालीलाई उच्च सतर्कता अपनाउन, स्थानीय सुरक्षा निकायका निर्देशन पालना गर्न र आधिकारिक सूचना नियमित रूपमा हेर्न आग्रह गरेको छ। सुरक्षा चेतावनी जारी भएका बेला बाहिर ननिस्कन तथा अपुष्ट सूचना, तस्बिर र भिडियो सामाजिक सञ्जालमा सेयर नगर्न पनि दूतावासले अनुरोध गरेको छ।

तर श्रमिकलाई सतर्क रहन आग्रह गर्नु मात्रै पर्याप्त छ कि उनीहरू कार्यरत परियोजनामा सुरक्षा जोखिम मूल्याङ्कन, आपत्कालीन सूचना प्रणाली र संकटका बेला सुरक्षित स्थानमा सार्ने व्यवस्था पनि सुनिश्चित हुनुपर्छ भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण छ। जोखिमपूर्ण क्षेत्रमा काम गर्ने श्रमिकलाई रोजगारदाता कम्पनी र सम्बन्धित निकायले कस्तो सुरक्षा व्यवस्था दिएका छन् भन्ने विषय पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।

अब इन्द्रिकाको अगाडि बाँकी जीवनको प्रश्न
ढेकाहास्थित अधुरो घरमा अब भरत फर्केर आउने छैनन। चारकोठे घर पूरा गरेर परिवारसँग बस्ने उनको सपना पनि उनीसँगै अधुरो बनेको छ। तर घरको ऋण, छोराछोरीको भविष्य र दैनिक जीवनका आवश्यकता भने रोकिएका छैनन्।

इन्द्रिकाले अहिले पतिको शव नेपाल ल्याइदिन, परिवारलाई राहत तथा क्षतिपूर्तिको व्यवस्था गरिदिन र कठिन परिस्थितिमा साथ दिन सरकारसँग अपेक्षा राखेकी छिन्। परिवारले भोगिरहेको संकटमा आर्थिक सहायता मात्र होइन, आवश्यक प्रक्रियाबारे स्पष्ट जानकारी र प्रशासनिक सहजीकरण पनि उत्तिकै जरुरी छ।

१४ वर्षसम्म विदेशमा पसिना बगाएका भरतले परिवारका लागि घडेरी किने, घर बनाउन थाले र नियमित रूपमा पैसा पठाए। उनीहरूको सपना धेरै ठूलो थिएन—आफ्नै घरमा परिवारसँग बस्ने, छोराछोरी हुर्काउने र जीवनलाई अलि सहज बनाउने।

तर एउटा आक्रमणले त्यो सपनालाई अधुरै छाडिदियो। अब भरतको परिवारले शोकसँगै ऋण र भविष्यको अनिश्चितता पनि बोक्नुपरेको छ। इन्द्रिकाका लागि अहिलेको सबैभन्दा कठिन प्रश्न यही हो—परिवारको आशा बनेर विदेश गएका श्रीमान् गुमाएपछि, उनीहरूले मिलेर बनाउन खोजेको जीवन अब एक्लै कसरी सम्हाल्ने?