काठमाडौँ– सामाजिक सञ्जालमा चर्चामा आउनु र जनताको विश्वास जित्नु एउटै कुरा होइन। कहिलेकाहीँ एउटा भिडियोले लोकप्रियता दिलाउँछ, तर त्यसलाई प्रस्तुत गर्ने शैलीले उल्टै प्रश्नको घेरामा पनि उभ्याउँछ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) की सांसद आशिका तामाङ अहिले यस्तै प्रश्नहरूको सामना गरिरहेकी छिन्।

दशैंका बेला गाडीको छतमा डोरीले बाँधेर राखिएको खसीलाई ओराल्न लगाएको उनको भिडियो भाइरल भयो। आशिकाको दाबीअनुसार उनले पशुमाथि भइरहेको क्रूरता देखेपछि हस्तक्षेप गरेकी थिइन्। पशुलाई जाडोमा छतमा राखेर वा डिकीभित्र कोचेर ढुवानी गर्नु अमानवीय भएको उनको तर्क थियो। तर भिडियो सार्वजनिक भएसँगै उनको उद्देश्य, कार्यशैली र सामाजिक सञ्जालमा प्रस्तुत हुने तरिकामाथि पनि बहस सुरु भयो।

पशुमाथिको क्रूरता रोक्ने उद्देश्य आफैंमा प्रश्नको विषय होइन। प्रश्न हो—त्यस्तो काम गर्दा अपनाइएको शैली कस्तो थियो, त्यसको प्रस्तुति किन विवादित बन्यो र सार्वजनिक व्यक्तित्वले आलोचनाको सामना कसरी ग¥यो?

आशिकाले यसअघि पनि सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक घटनामा प्रत्यक्ष हस्तक्षेप गर्ने, भिडियोमार्फत आफ्नो प्रतिक्रिया सार्वजनिक गर्ने र विवादको केन्द्रमा आउने गरेकी छिन्। यस्तो शैलीले कुनै घटनालाई तत्काल चर्चामा ल्याउन सक्छ। तर प्रत्येक विवादमा चर्चाले नै उद्देश्यको औचित्य प्रमाणित गर्दैन। सार्वजनिक सरोकारको विषय उठाउनु र त्यसलाई सामाजिक सञ्जालमा कसरी प्रस्तुत गर्ने भन्ने दुई फरक कुरा हुन्।

खसी ढुवानीको भिडियोपछि आशिकामाथि ‘भाइरल हुन खोजेको’ र ‘डलर कमाउन स्टन्ट गरेको’ आरोप लाग्यो। आलोचना चर्किएपछि उनले आफ्नो फेसबुक मोनिटाइजेसन धेरै पहिलेदेखि बन्द रहेको बताउँदै व्यक्तिगत लाभका लागि भिडियो नबनाएको स्पष्टीकरण दिइन्। आफू सधैं अन्याय र बेथितिविरुद्ध आवाज उठाउँदै आएको उनको भनाइ थियो।

यहीँबाट बहस अर्को मोडमा पुग्यो। खसीको उद्वार वा पशु कल्याणको प्रश्नबाट सुरु भएको विवाद आशिकाको नियत र सार्वजनिक छविको बहसमा बदलियो। उनले आफ्नो उद्देश्य स्पष्ट पार्न खोजिन्, तर उनको स्पष्टीकरणले सबै प्रश्नको उत्तर दियो कि दिएन भन्ने विषय भने खुला छ।

आलोचना भएपछि आँसु, तर मूल प्रश्नको जवाफ के?
आफ्नो कार्यशैली र बोलीबारे बोल्ने क्रममा आशिका भावुक भइन्। गलत काम भइरहेको देख्दा आफूलाई आक्रोश आउने, आफ्नो बोली छुच्चो सुनिने र रिस नियन्त्रण गर्न कठिन हुने उनले स्वीकार गरिन्। ध्यान गर्ने गरे पनि आफूभित्रको कमजोरी सुधार्न नसकेको भन्दै उनी रुँदै बोलिन्।

उनको यो अभिव्यक्तिलाई कमजोरी स्वीकार गर्ने प्रयासका रूपमा बुझ्न सकिन्छ। तर भावुक अभिव्यक्तिले सार्वजनिक प्रश्नलाई स्वतः समाप्त गर्दैन। सार्वजनिक पदमा रहेको व्यक्तिको व्यवहार, निर्णय र कार्यशैलीमाथि प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हो। त्यसको जवाफ भावनाले मात्र होइन, स्पष्टता, तथ्य र व्यवहारमा देखिने सुधारले दिनुपर्छ।

आशिकाले आफूले कुनै धर्म वा संस्कारमाथि हस्तक्षेप गर्न नखोजेको, पशुमाथिको क्रूरता रोक्न मात्रै आवाज उठाएको बताएकी छिन्। उनको भनाइअनुसार पशु ढुवानीमा निर्दयी व्यवहार गर्नेहरूलाई कानुनी दायरामा ल्याउनुपर्छ र कडा जरिवानाको व्यवस्था गर्नुपर्छ। पशु ढुवानी तथा खरिद प्रक्रियालाई वैज्ञानिक बनाउनुपर्ने र बलि प्रथालाई क्रमशः निरुत्साहित गर्नुपर्ने उनको धारणा छ।

यी विषय नीतिगत बहसका विषय हुन्। पशु कल्याणको पक्षमा बोल्ने व्यक्तिले आलोचना खेप्यो भन्दैमा उठाइएको मुद्दा गलत हुँदैन। त्यस्तै, मुद्दा सही छ भन्दैमा त्यसलाई उठाउने व्यक्तिको शैलीमाथि प्रश्न गर्न नपाइने पनि होइन। उद्देश्य र कार्यशैलीलाई अलग–अलग मूल्याङ्कन गर्न सक्नुपर्छ।

सामाजिक सञ्जालको लोकप्रियता र सार्वजनिक जवाफदेहिता
सामाजिक सञ्जालले राजनीतिक व्यक्तित्वलाई जनतासँग प्रत्यक्ष जोड्ने अवसर दिएको छ। भिडियो र प्रत्यक्ष प्रस्तुतिमार्फत कुनै घटना तुरुन्तै सार्वजनिक बहसमा ल्याउन सकिन्छ। तर यही माध्यममा घटनाको एउटा पक्ष मात्र देखिनु, भावनात्मक प्रस्तुति हावी हुनु र प्रतिक्रिया नै सार्वजनिक छविको मुख्य आधार बन्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ।

सांसदका लागि चुनौती अझ ठूलो हुन्छ। उनी केवल सामग्री बनाउने व्यक्ति होइनन, कानुन निर्माण, सार्वजनिक नीति र नागरिकप्रतिको जवाफदेहितासँग जोडिएको पदमा छिन्। त्यसैले उनको हस्तक्षेपले तत्काल चर्चा कमायो कि कमाएन भन्नेभन्दा त्यसले समस्या समाधानमा के योगदान ग¥यो भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण हुन्छ।

आशिकाले ‘पशु कल्याण ऐन, २०७९’ अघि बढाउन सक्रिय रहेको बताएकी छिन्। त्यसो हो भने उनको दाबीको वास्तविक परीक्षण कानुनी व्यवस्था निर्माण, प्रभावकारी कार्यान्वयन र पशु ढुवानीमा हुने क्रूरता रोक्न गरिएको ठोस पहलबाट हुनेछ। कुन कानुनी प्रावधान आवश्यक छ, त्यसको कार्यान्वयन कसले गर्ने र उल्लङ्घन गर्नेलाई कसरी कारबाही गर्ने भन्ने विषयमा स्पष्ट काम देखिनु आवश्यक छ।

सामाजिक सञ्जालमा भाइरल हुनु राजनीतिक कामको विकल्प होइन। भिडियोले समस्या देखाउन सक्छ, तर समाधानका लागि नीति, कानुन, कार्यान्वयन र निरन्तर निगरानी चाहिन्छ। त्यस्तै, आलोचकहरूलाई गलत ठह¥याउन पनि भावुक प्रतिक्रिया पर्याप्त हुँदैन, तथ्य र कामले जवाफ दिनुपर्छ।

आँसु अन्तिम जवाफ होइन
आशिकाले आफ्नो आक्रोश नियन्त्रण गर्न नसकेको स्वीकार गर्दै सुधारको प्रयास गरिरहेको बताएकी छिन्। यसलाई उनको व्यक्तिगत स्वीकारोक्तिका रूपमा लिन सकिन्छ। तर सार्वजनिक रूपमा देखिने कार्यशैलीमा सुधार आएको छ कि छैन भन्ने कुरा आगामी व्यवहारले देखाउनेछ।

खसी ढुवानीको घटनामा उनले उठाएको पशु कल्याणको प्रश्न महत्वपूर्ण छ। तर त्यही घटनामा उनको प्रस्तुतिमाथि उठेका प्रश्नलाई ‘आलोचना मात्रै’ भनेर पन्साउन पनि मिल्दैन। खसी बोकाको अधिकारको कुरा गर्दा र उनिहरुमाथि अमानविय व्यवहार भएको बताउँदै गर्दा मान्छेप्रति उनले गर्ने दुर्व्यवहार र अमानविय व्यवहारको पनि हिसाव हुनुपर्छ। अर्कोतर्फ आलोचना गर्नेहरू सबैको नियत खराब हुन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन, जसरी आशिकाको उद्देश्य व्यक्तिगत लाभ नै थियो भन्ने प्रमाणबिना दाबी गर्न पनि मिल्दैन।

अन्ततः बहस आशिकाले रोइन् कि रोइनन् भन्नेमा सीमित हुनु हुँदैन। उनले उठाएको मुद्दामा कस्तो परिणाम आयो, विवादबाट के सिकिन् र सार्वजनिक जिम्मेवारी निर्वाह गर्ने क्रममा आफ्नो कार्यशैलीमा कस्तो सुधार ल्याउँछिन् भन्ने कुराले उनको विश्वसनीयता निर्धारण गर्नेछ।

भाइरल भिडियोले ध्यान तान्न सक्छ, आँसुले सहानुभूति जगाउन सक्छ, तर सार्वजनिक विश्वास टिकाउने आधार भने तथ्य, संयम र परिणाम नै हुन्।