विराटनगर– छोराको मृत्यु भएको ठानेर अन्त्येष्टि गरिसकेको परिवारले दसैंमा उसैलाई जिउँदै घर फर्किएको देख्दा कस्तो अनुभूति ग¥यो होला? मोरङको लेटाङ नगरपालिका–५ खेरुवाका पदमबहादुर राईको परिवारले भोगेको घटना यस्तै छ। परिवारले मृत ठानेका ३७ वर्षीय पदमबहादुर घर फर्किएका छन्। तर, उनको नाममा अन्त्येष्टि गरिएको शव कसको थियो भन्ने प्रश्न अझै अनुत्तरित छ। त्यसमाथि परिवारले दुर्घटना बीमाबापतको रकमसमेत बुझिसकेको खुलेपछि घटनाले नयाँ मोड लिएको छ।

पदमबहादुर जीवितै फर्किएपछि एउटा परिवारको शोक खुसीमा बदलिएको छ। तर, चतरा–पकली सडकखण्डमा मोटरसाइकलको ठक्करबाट ज्यान गुमाएका अज्ञात व्यक्तिको पहिचान भने झन् रहस्यमय बनेको छ। प्रहरीले अब मृतकको वास्तविक पहिचान खोज्नुपर्नेछ भने शव सनाखतदेखि बीमा रकम भुक्तानीसम्मका प्रक्रियाको पनि पुनः परीक्षण गर्नुपर्ने भएको छ।

पदमबहादुर गत २०८२ माघदेखि परिवारको सम्पर्कमा थिएनन्। उनी कसैलाई जानकारी नदिई घर छोडेर हिँड्ने गर्थे। परिवारका अनुसार, यसअघि पनि उनी हराउने र केही समयपछि आफैँ फर्किने वा आफन्तले खोजेर ल्याउने गरेका थिए। तर, यसपटक लामो समयसम्म सम्पर्कमा नआएपछि परिवार चिन्तित थियो।

यसैबीच, गत जेठ २६ गते बिहान करिब साढे ८ बजे सुनसरीको बराहक्षेत्र नगरपालिका–४ स्थित चतरा–पकली सडकखण्डमा मोटरसाइकलले पैदलयात्रीलाई ठक्कर दियो। दुर्घटनामा गम्भीर घाइते भएका ती व्यक्तिलाई उपचारका लागि मोरङको बूढीगंगास्थित विराट शिक्षण अस्पताल लगियो। उपचारकै क्रममा जेठ २७ गते उनको मृत्यु भयो।

मृतकको पहिचान खुल्न नसकेपछि शव कोशी अस्पतालको शवगृहमा राखियो। प्रहरीले आफन्तको खोजीका लागि सार्वजनिक सूचना जारी ग¥यो। त्यही सूचना पाएपछि पदमबहादुरकी आमा अस्पताल पुगिन्। उनले शव आफ्नै छोरा पदमबहादुरको भएको भन्दै सनाखत गरिन्। प्रहरीले आवश्यक कागजी प्रक्रिया पूरा गरेर शव परिवारको जिम्मा लगायो।

परिवारले शवलाई पदमबहादुरकै ठानेर धार्मिक परम्पराअनुसार अन्त्येष्टि ग¥यो। छोराको मृत्यु भएको विश्वासमा परिवारले शोक मनायो। यस वर्षको दसैंमा टीकासमेत लगाएन। मृतकको नाममा अन्त्येष्टि मात्र भएन, परिवारले दुर्घटना बीमाबापतको रकमसमेत प्राप्त गरिसकेको थियो।

तर, दसैंको पूर्णिमाका दिन पदमबहादुर अचानक घर फर्किए। मृत ठानेर अन्त्येष्टि गरिसकेको छोरा ढोकामा आइपुगेपछि परिवार स्तब्ध बन्यो। लामो समयदेखि सम्पर्कविहीन रहेका पदमबहादुरले आफू भारतमा रहेको बताएका छन्। उनी माघदेखि कहाँ थिए, कसरी भारत पुगे र परिवारलाई जानकारी नदिई किन बसे भन्ने विषय भने अझै स्पष्ट भएको छैन।

पदमबहादुर घर फर्किएपछि परिवारले अन्त्येष्टि गरेको शव उनको नभएको निश्चित भएको छ। तर, त्यसपछि उठेको प्रश्न अझ गम्भीर छ—परिवारले अन्त्येष्टि गरेको व्यक्ति को थियो? दुर्घटनामा मृत्यु भएका व्यक्तिको वास्तविक नाम, घरठेगाना र आफन्तबारे अहिलेसम्म स्पष्ट जानकारी छैन। उनी पनि लामो समयदेखि परिवारको सम्पर्कमा नरहेका व्यक्ति थिए वा पहिचान खुलाउन नसकिएको अन्य कुनै कारण थियो भन्नेबारे अनुसन्धानले नै स्पष्ट पार्नुपर्नेछ।

मोरङ प्रहरी प्रमुख एसपी कवित कटवालका अनुसार, पदमबहादुर जीवितै घर फर्किएको जानकारी पाएपछि प्रहरीले घटनाबारे पुनः अनुसन्धान अघि बढाएको छ। प्रहरीका अनुसार परिवारलाई कोशी अस्पताल बोलाएर शव सनाखतसम्बन्धी कागजात फिर्ता लिने तथा सरकारी अभिलेख सच्याउने प्रक्रिया अघि बढाइनेछ। दुर्घटनामा मृत्यु भएका व्यक्तिको वास्तविक पहिचान खुलाउन पनि अनुसन्धान गर्नुपर्ने भएको छ।

प्रहरीको प्रारम्भिक अनुमानअनुसार, आमाले शवको अनुहार आफ्नै छोरासँग मिल्दोजुल्दो देखेपछि सनाखत गरेको हुन सक्छ। तर, यो प्रारम्भिक अनुमान मात्र हो। सनाखत गर्दा अनुहार हेरेर मात्रै निर्णय गरिएको थियो वा अन्य कुनै आधार पनि लिइएको थियो भन्ने कुरा कागजात र अनुसन्धानबाट खुल्नुपर्नेछ।

घटनाले शव पहिचान गर्ने प्रक्रियाबारे पनि प्रश्न उठाएको छ। मृतकको पहिचान खुल्न नसकेपछि सार्वजनिक सूचना जारी गरिएको थियो। त्यसपछि आमाले शव आफ्नो छोराको भएको बताइन् र शव परिवारलाई बुझाइयो। तर, सनाखत सही थियो कि थिएन भन्ने पुष्टि गर्ने थप प्रक्रिया के अपनाइएको थियो? शव हस्तान्तरण गर्नुअघि उपलब्ध अभिलेख, तस्बिर वा अन्य पहिचानका आधार जाँच गरिएका थिए कि थिएनन? यी प्रश्नको जवाफ स्पष्ट भएको छैन।

यस घटनामा बीमा रकमको विषय पनि जोडिएको छ। परिवारले पदमबहादुरको मृत्यु भएको विश्वासमा दुर्घटना बीमाबापतको रकम बुझिसकेको छ। तर पदमबहादुर जीवितै भेटिएपछि उक्त रकमको भुक्तानी कुन आधारमा भएको थियो, दाबी प्रक्रियामा कुन कागजात पेस गरिएका थिए र अब रकमसम्बन्धी विषय कसरी टुंग्याइन्छ भन्ने प्रश्न उठेको छ।

प्रहरीले रकम नियमानुसार फिर्ता गराउने प्रक्रिया अघि बढाइने जनाएको छ। यद्यपि, रकम फिर्ताको दायित्व र प्रक्रिया सम्बन्धित बीमा सम्झौता, भुक्तानीको आधार र लागू हुने नियमअनुसार निर्धारण हुनुपर्छ। परिवारले जानीजानी गलत विवरण दिएको थियो भन्ने निष्कर्ष निकाल्ने आधार अहिले उपलब्ध छैन। परिवारले शव आफ्नै छोराको ठानेर सनाखत गरेको खुलेको छ, त्यसैले बीमा रकमको विषयमा पनि तथ्य र कागजातका आधारमा मात्रै निर्णय गर्नुपर्ने हुन्छ।

पदमबहादुरको पुनरागमनले परिवारलाई ठूलो राहत दिएको छ। तर, दुर्घटनामा मृत्यु भएका अर्का व्यक्तिको पहिचान नखुलेसम्म यो घटनाको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पाटो अधुरै रहनेछ। मृतकका आफन्तले अझै उनको खोजी गरिरहेका हुन सक्छन्। शवको गलत पहिचान भएको तथ्य बाहिर आएपछि उनीहरूको खोजीमा सहयोग पुग्ने गरी प्रहरीले घटनाको विवरण सार्वजनिक गर्नु र पहिचान खुलाउने प्रयासलाई तीव्र बनाउनु आवश्यक छ।

अब अनुसन्धानले दुईवटा मुख्य प्रश्नको जवाफ दिनुपर्नेछ— पदमबहादुरको नाममा अन्त्येष्टि गरिएको शव कसको थियो, र सनाखत तथा बीमा भुक्तानीको प्रक्रिया कुन आधारमा अघि बढेको थियो? यी प्रश्नको जवाफ नखुलेसम्म घटनालाई केवल परिवारले मृत ठानेको व्यक्ति जिउँदै फर्किएको अनौठो घटनाका रूपमा मात्र लिन सकिँदैन।

एउटा परिवारले मृत ठानेको छोरा जिउँदै भेट्टाएको छ। तर सडक दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका अर्का व्यक्तिको पहिचान भने अझै हराइरहेको छ। पदमबहादुरको घरफिर्तीले परिवारको शोक हटाए पनि अन्त्येष्टि गरिएको शवको वास्तविक पहिचान र बीमा रकम भुक्तानीको आधारबारे उठेका प्रश्नको जवाफ अब प्रहरी अनुसन्धानले दिनुपर्नेछ।