राजविराज— चुनाव नजिकिँदै जाँदा नेताहरूको बोली मात्र फेरिँदैन, उनीहरूको शरीरको आकार र हाउभाउ पनि फेरिन्छ। पाँच वर्ष जनता भेट्न फुर्सद नभएका अनुहारहरू अचानक गाउँ–टोल चहार्न थाल्छन्, हात जोडिन्छ, शिर झुक्छ, अनि खुट्टै ढोगिन्छ।

लोकतन्त्रमा नीति, कार्यक्रम र कामका आधारमा मत मागिनुपर्छ भन्ने मान्यता भए पनि व्यवहारमा भने भावनाको व्यापार बढी देखिन्छ। श्रद्धा र संस्कारको नाममा मत बटुल्ने ‘धनुषटंकार राजनीति’ फेरि सुरु भएको छ।

सप्तरी क्षेत्र नम्बर–२ मा यतिबेला यस्तै दृश्य देखिन्छ। जनमत पार्टीका अध्यक्ष सीके राउत घरदैलो अभियानमा मतदाताको खुट्टा ढोग्दै, हात समात्दै ‘आशीर्वाद दिनुस्’ भन्दै भोट मागिरहेका छन्। अगाडि लाउडस्पिकर, पछाडि कार्यकर्ता, बीचमा निहुरिएको नेता। यो दृश्य सामाजिक सञ्जालमा प्रचार सामग्रीजस्तै छरिएको छ। तर प्रश्न उठ्छ— यो साँच्चिकै सम्मान हो कि योजनाबद्ध चुनावी अभिनय?

कठोर र घमण्डले भरिएको छवि बनाएका राउत अहिले अचानक विनम्र मुद्रामा देखिन थालेका छन्। पाका मतदाताको अगाडि निहुरिएर खुट्टा ढोग्ने उनको शैली धेरैलाई अस्वाभाविक लागिरहेको छ। स्थानीयहरू भन्छन— ‘निहुरिन आएपछि आशिर्वाद त दिनै पर्यो, यो हाम्रो संस्कार हो। तर, हामीलाई थाहा छ, यो व्यवहार चुनावी मौसममा मात्रै देखिएको हो।’

हिजोसम्म अररो भएर हिड्ने नेता आज ‘हजुरबुबा–हजुरआमा’ भन्दै ढोग्न थालेपछि मतदातामाझ स्वाभाविक शंका उब्जिएको छ— यो संस्कार हो कि सत्तासम्म पुग्ने शर्टकट? तराई–मधेशमा ढोग्नु सम्मानको सांस्कृतिक प्रतीक हो। तर जब यही संस्कारलाई चुनावी हतियार बनाइन्छ, त्यो श्रद्धा कम र रणनीति बढी देखिन्छ।

मतदाताको मनोविज्ञानमा खेल्ने पुरानो तर प्रभावकारी उपाय हो यो। विशेषगरी पाका मतदातालाई ‘नेताले आदर ग¥यो’ भन्ने भावनाले प्रभावित पार्ने कोशिश।

सप्तरी–२ मा अहिले त्यही भावनात्मक दबाब सिर्जना भइरहेको आरोप छ। एक स्थानीय मतदाता भन्छन्, ‘चुनावबेलामा मात्रै ढोग्न आउँछन्, जितेपछि त फर्केर हेर्दैनन्। यो ढोग श्रद्धा होइन, भोटको लालच हो। तर, अव मतदाता उनिहरुभन्दा बाठा भईसके।’

राउतको राजनीतिक यात्रालाई नियाल्दा यो दृश्य झन् विरोधाभासी देखिन्छ। कहिले पृथक्तावादी एजेन्डा बोकेर देश नै विभाजनको बहस चर्काउने, ‘स्वतन्त्र मधेश’ को नारा लगाउने, राज्यसँग टक्कर लिने नेता पछि केपी ओली प्रधानमन्त्री हुँदा सत्तासँग सम्झौता गरेर मूलधारको राजनीतिमा प्रवेश गरेका थिए। आलोचकहरू भन्छन— जुन नेताले हिजो राज्य अस्वीकार ग¥यो, उसैले आज त्यही राज्यको सत्ताका लागि मत माग्दै जनताको खुट्टा ढोग्नु आफैंमा राजनीतिक विडम्बना हो।

आफूलाई वैज्ञानिक र डाक्टरको छवि दिने राउतमाथि व्यक्तिगत जीवनसम्बन्धी विवाद पनि जोडिएका छन्। श्रीमती र परिवारसँग सम्बन्धित टुनामुनादेखि लिएर वैवाहिक विवादसम्मका आरोप सार्वजनिक रूपमा उठेका छन्। आफ्नै पत्नीलाई मानसिक रूपमा अस्वस्थ भन्दै अदालतमा सम्बन्धविच्छेदको मुद्दा हालेको प्रसंग अझै चर्चा हुने विषय हो। समाजमा ‘अर्धाङ्गिनी’ लाई सम्मान गर्ने संस्कार रहेको अवस्थामा यस्तो व्यवहारलाई धेरैले मानवीय संवेदनशीलताको अभावका रूपमा लिन्छन्।

त्यति मात्र होइन, सत्तामा रहँदा जनताको आयस्तर, रोजगारी, शिक्षा र स्वास्थ्य जस्ता आधारभूत विषयभन्दा ध्यान केन्द्र निर्माणमा बजेट खन्याएको आरोप पनि उनीमाथि लाग्दै आएको छ। विकासको ठोस नतिजा नदेखिएको भन्दै स्थानीय तहमा असन्तुष्टि छ। नेताकार्यकर्तासँग पनि राम्रो व्यवहार नगर्ने, आफू अनुकूल नचल्नेलाई पन्छाउने, आफन्तलाई पद र पावरमा पु¥याउने प्रवृत्ति रहेको आरोप पार्टीभित्रै सुनिन्छ।

यही कारण अहिले पार्टीमा उनी क्रमशः एक्लिँदै गएको र सार्वजनिक पहिचान भएका अनुहार औँलामा गन्ने जति मात्रै बाँकी रहेको चर्चा चलिरहेको छ। यस्ता पृष्ठभूमि बोकेको नेता अचानक जनताको खुट्टा ढोग्दै ‘आशीर्वाद’ माग्न पुग्नु धेरैलाई अभिनयभन्दा बढी केही लाग्दैन।

राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन्, ‘जब एजेन्डा कमजोर हुन्छ, तब नेताहरू प्रतीकमा जान्छन्। ढोग्नु, अंगालो हाल्नु, आँसु देखाउनु। यी सबै चुनावी स्टन्ट हुन्।’ सप्तरी–२ मा अहिले देखिएको दृश्य यही सिद्धान्तको प्रत्यक्ष उदाहरणजस्तै छ। विकासका ठोस योजना, कामको हिसाब–किताब र भविष्यको स्पष्ट खाका भन्दा फोटो र भिडियोका दृश्य बढी चर्चामा छन्।

लोकतन्त्रमा खुट्टा ढोगेर होइन, काम गरेर विश्वास जित्नुपर्छ। मतदाता अब भावनामा मात्रै बग्ने अवस्थामा छैनन्। उनीहरू सम्मानभन्दा सेवा खोजिरहेका छन्, निहुरिँदा–निहुरिँदा बांगिएको शरीरभन्दा नतिजा चाहिरहेका छन्।

सप्तरी–२ मा सीके राउतको ‘आशीर्वाद अभियान’ ले अन्ततः ठूलो प्रश्न उठाएको छ—यो श्रद्धा हो कि रणनीति?, सम्मान हो कि चुनावी नाटक?, र सबैभन्दा ठूलो प्रश्न— जुन नेतामाथि आफ्नै जीवन र पार्टीभित्र विश्वासको संकट छ, उसले जनताको विश्वास कसरी जित्छ?