राजविराज — राति सप्तकोशी केही समय स्थिरजस्तो देखिएको सप्तकोशी नदीको वहाव अहिले निरन्तर वढ्दो क्रममा छ। राति १ बजेर १५ मिनेटमा २ लाख ९९ हजार ८७० क्युसेक रहेको नदीको बहाव बिहान ६ बजेर १५ मिनेटसम्म आइपुग्दा ३ लाख १६ हजार ७९५ क्युसेक पुगेको छ।

बहाव बढेसँगै कोशी ब्यारेजका ५६ मध्ये ४३ वटा ढोका खोलिएका छन्। र नदीको अवस्था ‘अत्यधिक खतरा’को तहमा पुगेको छ। असोज १० गते बिहानको पछिल्लो मापनले सप्तकोशीको बहाव निरन्तर बढिरहेको देखाएको छ।

राति १ बजेर १५ मिनेटमा नदीको बहाव २ लाख ९९ हजार ८७० क्युसेक थियो। त्यतिबेला बहाव बढ्दो क्रममा थियो र ब्यारेजका ४० वटा ढोका खुला थिए। त्यसको एक घण्टापछि, राति २ बजेर १५ मिनेटमा पनि पानीको बहाव २ लाख ९९ हजार ८७० क्युसेक नै रह्यो। यसपटक नदीको प्रवृत्ति स्थिर देखिए पनि अवस्था खतराको सीमाभन्दा माथि थियो।

तर त्यसपछि सप्तकोशीको बहावले गति समात्यो। बिहान ४ बजेर १५ मिनेटमा पानीको बहाव एकैपटक बढेर ३ लाख १३ हजार ३०० क्युसेक पुग्यो। यससँगै ब्यारेजका ४२ वटा ढोका खुला थिए। नदीको प्रवृत्ति फेरि बढ्दो क्रममा देखियो।

बिहान ६ बजेर १५ मिनेटको पछिल्लो मापनमा बहाव थप बढेर ३ लाख १६ हजार ७९५ क्युसेक पुगेको छ। ब्यारेजका ४३ वटा ढोका खोलिएका छन्। पानीको प्रवृत्ति अझै बढ्दो छ र अवस्था ‘अत्यधिक खतरा’ मै कायम छ।

यसरी राति १ बजेर १५ मिनेटदेखि बिहान ६ बजेर १५ मिनेटसम्म पाँच घण्टाको अवधिमा सप्तकोशीको बहाव १६ हजार ९२५ क्युसेकले बढेको छ। यही अवधिमा पानी निकासका लागि खोलिएका ब्यारेजका ढोकाको संख्या पनि तीनवटाले बढाइएको छ। बीचमा एक घण्टा बहाव स्थिर रहे पनि त्यसपछि नदीको बहाव पुनः तीव्र रूपमा उकालो लागेको देखिन्छ।

पछिल्लो मापनमा देखिएको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष नदीको खतरा वर्गीकरण हो। राति १ बजेर १५ मिनेट र २ बजेर १५ मिनेटमा बहाव २ लाख ९९ हजार ८७० क्युसेक हुँदा अवस्था खतराको तहमा थियो। बिहान ४ बजेर १५ मिनेटमा बहाव ३ लाख १३ हजार ३०० क्युसेक पुगेपछि अवस्था अत्याधिक खतराको तहमा पुग्यो। त्यसको दुई घण्टापछि बहाव ३ लाख १६ हजार ७९५ क्युसेक पुगे पनि यही उच्च जोखिमको अवस्था कायम छ।

अर्थात् सप्तकोशीमा पानीको मात्रा मात्रै बढेको छैन, जोखिमको तहसमेत माथि चढेको छ। केही घण्टाको अन्तरालमा बहाव बढ्दै जानु, नदीको प्रवृत्ति वढ्दो क्रममा रहनु र ब्यारेजका ढोका थप खोलिनुले अहिलेको अवस्थालाई निरन्तर निगरानी गर्नुपर्ने संकेत दिएको छ।

ब्यारेजमा खोलिएका ढोकाको क्रमले पनि नदीको बढ्दो दबाब देखाउँछ। राति १ बजेर १५ मिनेटमा ४० वटा ढोका खुला थिए। राति २ बजेर १५ मिनेटमा पनि त्यही संख्या कायम रह्यो। बिहान ४ बजेर १५ मिनेटमा दुईवटा थपिएर ४२ पुगे भने बिहान ६ बजेर १५ मिनेटमा अर्को एउटा ढोका थप खोलिएको छ। अहिले ४३ वटा ढोका खुला छन्।

सप्तकोशीको बहाव रातभरि बढ्दै बिहानसम्म पनि उकालो लागिरहेको अवस्थामा अबको केही घण्टाको मापन महत्वपूर्ण हुने देखिन्छ। विशेषगरी नदीको प्रवृत्ति अझै बढ्दो क्रममा नै रहेको अवस्थामा बहाव स्थिर हुन्छ कि थप बढ्छ भन्ने कुराले जोखिमको आगामी अवस्थालाई प्रभावित गर्नेछ।

अहिलेको तथ्यांकले भने एउटा कुरा स्पष्ट देखाएको छ—सप्तकोशी स्थिर अवस्थामा छैन। पाँच घण्टामै बहाव १६ हजार ९२५ क्युसेक बढेको छ। र पानी निकासका लागि खोलिएका ढोका ४० बाट ४३ पुगेका छन्। असोज १० गते बिहानको यो अवस्था सप्तकोशीको बढ्दो दबाबलाई बुझ्ने महत्वपूर्ण संकेत बनेको छ।