काठमाडौँ– भन्सार पास भइसकेको भारतीय मालवाहक गाडी कैलालीमा नियन्त्रणमा लिएको विषयमा सशस्त्र प्रहरीका एसपीसँग विवादमा परेका कञ्चनपुर भन्सार कार्यालय गड्डाचौकीका भन्सार अधिकृत चक्रदेव भट्टलाई भन्सार विभागले जिम्मेवारीबाट हटाएर विभागमा हाजिर हुन निर्देशन दिएको छ।

विभागले विवादित घटनाबारे थप बुझ्नुपर्ने भन्दै भट्टलाई तत्कालका लागि त्रिपुरेश्वरस्थित भन्सार विभागमा हाजिर हुन पत्राचार गरेको हो। भट्ट र सशस्त्र प्रहरी बल नेपाल नम्बर ३४ गण कैलालीका एसपी खुमबहादुर केसीबीच भएको टेलिफोन संवादको अडियो सार्वजनिक भएपछि विवाद चर्किएको थियो।

सार्वजनिक अडियोमा भट्टले गड्डाचौकी भन्सारबाट जाँचपास भएर गएको भारतीय गाडी कैलालीमा रोकिएकोप्रति आपत्ति जनाउँदै तत्काल गाडी छाड्न वा भन्सार कार्यालयमा पठाउन आग्रह गरेका छन्। गाडी नछाडिए आफूले गृहमन्त्री, प्रहरी महानिरीक्षक (आईजीपी) र भन्सार विभागका उच्च अधिकारीलाई फोन गर्ने चेतावनी दिएको संवादमा सुनिन्छ।

भन्सार विभागले भने अडियोमा सुनिएको संवादलाई आधार बनाएर भट्टलाई दोषी ठहर गरेको नभई घटनाबारे थप अध्ययन र आवश्यक बुझाइका लागि तत्कालको जिम्मेवारी परिवर्तन गरेको जनाएको छ। विभागका अनुसार सार्वजनिक भएका विवरणको अध्ययनपछि घटनाबारे आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाइनेछ।

विवादको केन्द्रमा रहेको गाडी भारतीय नम्बर प्लेट यूपी ३१ सीटी १३०३ हो। सार्वजनिक विवरणअनुसार टायर तथा ट्युब बोकेको उक्त गाडी गड्डाचौकी भन्सारबाट जाँचपास भएर कैलालीतर्फ गएको थियो। कैलालीको अत्तरियामा पुगेपछि राजस्व चुहावट वा सामानको न्यून मूल्यांकन अर्थात् ‘अन्डर बिलिङ’ भएको हुन सक्ने सूचनाका आधारमा नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीको संयुक्त टोलीले गाडी नियन्त्रणमा लिएको बताइएको छ।

गाडी नियन्त्रणमा लिएपछि त्यसलाई थप कारबाहीका लागि भन्सार कार्यालयमा बुझाइएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। सशस्त्र प्रहरीका एसपी केसीले पनि फोन संवादमा गाडी भन्सार कार्यालयमै बुझाउने बताएका छन्। त्यसपछि गाडी कैलाली भन्सार हुँदै पुनः कञ्चनपुर भन्सारतर्फ पठाइएको विवरण विभिन्न स्रोतमा आएको छ।

अडियो संवादमा एसपी केसीले गाडी रोक्नुको कारण न्यून मूल्यांकनको आशंका रहेको बताएका छन्। त्यसपछि भट्टले पनि त्यस्तो कैफियत भए गाडी भन्सार कार्यालयमै पठाउनुपर्ने बताएका छन्। तर कुराकानी त्यहीँ सीमित नरही दुई सरकारी निकायबीचको अधिकार क्षेत्र र गाडी नियन्त्रणको प्रक्रियामाथि विवादमा परिणत भएको सुनिन्छ।

संवादका क्रममा भट्टले गड्डाचौकीबाट जाँचपास भएर निस्किएको सामानलाई बाटोमा रोकिएको भन्दै आपत्ति जनाएका छन्। उनले व्यवसायीलाई बाटोमा अनावश्यक दुःख नदिन आग्रह गरेको र गाडी नछाडिए माथिल्लो तहमा कुरा पु¥याउने बताएका छन्। उनले गाडी नियन्त्रणमा लिन ठूलो टोली परिचालन गरिएको विषयमा समेत प्रश्न उठाएका छन्।

अडियोको अर्को विवादित अंशमा भट्टले गाडी नियन्त्रणको क्रममा आर्थिक लेनदेन भएको हुन सक्ने आशयको प्रश्न गरेको सुनिन्छ। उनले गाडी अन्य क्षेत्रमा नरोकिने तर कैलालीमा पुगेपछि मात्रै कसरी नियन्त्रणमा लिइयो भन्ने प्रश्न गर्दै ‘पैसा नपाएपछि समातिएको होइन’ भन्ने आशयको कुरा गरेको सुनिन्छ। एसपी केसीले भने आफूलाई पैसा पाए–नपाएको जानकारी नभएको जवाफ दिएका छन्।

यस घटनासँग जोडिएर भट्टले नेपाल प्रहरीका डीएसपी हीरासिंह महरालाई समेत फोन गरेको प्रहरी स्रोतको दाबी सार्वजनिक भएको छ। महरासँगको कुराकानीमा पनि सुरक्षाकर्मीको भूमिकामाथि प्रश्न उठाउँदै स्पष्टीकरण तथा कारबाहीको चेतावनी दिएको स्रोतको दाबी छ। तर यो विवरणबारे भट्टको विस्तृत औपचारिक धारणा सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध छैन।

यसअघि भट्टले भने आफूले व्यवसायीलाई अनावश्यक दुःख नदिन आग्रह गर्दै एसपी केसीलाई फोन गरेको बताएका थिए। सार्वजनिक भएको एक विवरणअनुसार उनले फोन संवादमा आफ्नो बोल्ने शैली केही रुखो भएको स्वीकारसमेत गरेका छन्। उनको भनाइअनुसार भन्सार प्रक्रिया पूरा गरी पास भएको सामान पुनः नियन्त्रणमा लिएपछि व्यवसायीलाई समस्या नहोस् भन्ने उद्देश्यले आफूले कुरा गरेका थिए।

विवादले भन्सारबाट जाँचपास भइसकेका सामानलाई बाटोमा पुनः नियन्त्रणमा लिन सकिने अवस्था, राजस्व चुहावटको शंका भए अपनाउनुपर्ने प्रक्रिया तथा भन्सार र सुरक्षा निकायबीचको अधिकार क्षेत्रबारे प्रश्न पनि उठाएको छ। एकातर्फ भन्सार प्रक्रिया पूरा भएको सामानलाई अनावश्यक रूपमा रोकिएको भन्ने भट्टको आपत्ति छ भने अर्कोतर्फ राजस्व चुहावट वा न्यून मूल्यांकनको आशंकामा सुरक्षा निकायले गाडी नियन्त्रणमा लिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

उक्त गाडीको जाँचपाससँग सम्बन्धित प्रज्ञापनपत्र नम्बर : २८५२ रहेको र असोज १ गतेको प्रक्रियासँग जोडिएको विवरणसमेत सार्वजनिक भएको छ। यद्यपि, गाडीमा रहेका सामानको वास्तविक मूल्यांकन, भन्सारमा दाखिला गरिएको राजस्व, पुनःजाँचको पूर्ण विवरण र नियन्त्रणपछि गरिएको परीक्षणसम्बन्धी सम्पूर्ण आधिकारिक अभिलेख सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध छैन।

त्यसैले अहिलेको अवस्थामा गाडी रोक्नुको निर्णय सही वा गलत भन्ने अन्तिम निष्कर्षभन्दा पहिले भन्सार अभिलेख, गाडीमा रहेका सामानको वास्तविक मूल्य, जाँचपासको विवरण, नियन्त्रणको आधार र त्यसपछि गरिएको परीक्षण स्पष्ट हुनुपर्ने देखिन्छ।

भन्सार विभागले भने विवादित घटनामाथि थप बुझ्नुपर्ने भन्दै भट्टलाई जिम्मेवारीबाट हटाएर विभागमा हाजिर हुन बोलाएको छ। अब विभागीय अध्ययन तथा बुझाइबाट सार्वजनिक अडियोको सन्दर्भ, गाडी नियन्त्रणको आधार, सम्बन्धित अधिकारीहरूको भूमिका र घटनामा कुनै प्रशासनिक वा अनुशासनसम्बन्धी कैफियत भए–नभएको विषय स्पष्ट हुने विभागको प्रक्रियाले देखाउनेछ।