राजविराज– अस्पतालको गेटबाट केही पाइला बाहिर सडकमा एक गर्भवती महिला प्रसव पीडाले छटपटाइरहेकी थिइन्। मंगलबार राति करिब २ बजेको त्यो क्षणमा अस्पतालभित्र स्वास्थ्यकर्मी र उपचारको व्यवस्था हुनुपर्ने थियो। तर, सुत्केरी गराउन मागिएको रकम तिर्न नसकेपछि अस्पतालबाट बाहिरिन बाध्य पारिएकी ती महिलाले अन्ततः अस्पतालकै मूल गेटअगाडि सडकमा बच्चा जन्माइन्।

घटनाको श्रव्य–दृश्य सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएपछि सप्तरी सदरमुकाम राजविराजस्थित गजेन्द्रनारायण सिंह अस्पतालको सेवा प्रणाली र त्यहाँ सेवाग्राहीसँग गरिने व्यवहारमाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ।

यो घटना सामान्य स्वास्थ्य सेवाको कमजोरीको प्रश्न मात्रै होइन। गरिब तथा विपन्न नागरिकका लागि आशाको केन्द्र मानिएको सरकारी अस्पतालकै ढोकामा एउटी महिलाले उपचार नपाएर सडकमा बच्चा जन्माउनुपर्ने अवस्था कसरी आयो? यही प्रश्नको उत्तर अहिले सामाजिक सञ्जालमा खोज्न थालिएको छ।

घटनाबारे पत्रकार सुधा देवले सामाजिक सञ्जालमार्फत सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार सुत्केरी गराउन अस्पतालले मागेको रकम तिर्न नसकेपछि गर्भवती महिलालाई अस्पतालबाट निकालिएको थियो। त्यसपछि मंगलबार राति करिब २ बजे अस्पतालको गेटबाहिर सडकमा नै उनले बच्चा जन्माएकी थिइन्।

घटनामा अस्पताल प्रशासनको तर्फबाट के भएको थियो, महिलासँग कति रकम मागिएको थियो, रकम तिर्न नसकेको कारण उनलाई उपचारबाट रोकिएको हो कि अन्य कुनै चिकित्सकीय वा प्रशासनिक कारण थियो भन्ने विषय भने सम्वन्धित निकायबाट सार्वजनिक भएको छैन। यो विषय छानबिनबाट स्पष्ट हुन बाँकी छ।

तर, यदि पैसा तिर्न नसकेकै कारण प्रसवको जोखिममा रहेकी महिलालाई अस्पतालबाट बाहिर पठाइएको पुष्टि भयो भने यो प्रश्न केवल लापरबाहीको सीमामा रहने छैन— यो स्वास्थ्य सेवाको मानवीय जिम्मेवारीमाथिकै गम्भीर प्रश्न बन्नेछ।

घटनाप्रति डाक्टर रणजीत झाले भने ध्यानाकर्षण भएको जनाएका छन्। उनले सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गरेको प्रतिक्रियामा अस्पतालको मूल गेटको ठीक बाहिर एक महिलाले बच्चा जन्माएको र बच्चासँगै साल (प्लासेण्टा) समेत बाहिर निस्किसकेको संवेदनशील अवस्था जानकारीमा आएको बताएका छन्।

उनका अनुसार स्वास्थ्य संस्था जस्तो संवेदनशील स्थानमा सेवाग्राहीले समयमा उपचार नपाई गेटमै बच्चा जन्माउनुपर्ने परिस्थिति सिर्जना हुनु अत्यन्त गम्भीर र चिन्ताजनक विषय हो। डा. झाले घटनाको वास्तविकता पत्ता लगाउन तत्काल छानबिन समिति गठन गर्ने र छानबिनबाट कर्मचारी वा सम्बन्धित पक्ष दोषी देखिए आवश्यक कानुनी तथा प्रशासनिक कारबाहीको प्रक्रिया अघि बढाउने जनाएका छन्।

साथै उनले संवेदनशील विषयमा सबै पक्षलाई धैर्य धारण गरी सहयोग गर्न आग्रह गरेका छन्। यसले घटनाको अर्को महत्वपूर्ण पाटो पनि उजागर गरेको छ—अस्पताल प्रशासन स्वयं घटनालाई सामान्य मानेर पन्छिन तयार देखिएको छैन।

तर छानबिन समिति गठन गर्ने घोषणा मात्र पर्याप्त हुन्छ कि घटनाको वास्तविक कारण, जिम्मेवार व्यक्ति र संस्थागत कमजोरीसम्म पुग्ने गरी अनुसन्धान हुन्छ भन्ने प्रश्न भने बाँकी छ। सरकारी अस्पतालमा आउने अधिकांश सेवाग्राही आर्थिक रूपमा कमजोर वर्गका हुन्छन्। निजी अस्पतालको महँगो उपचार धान्न नसक्ने नागरिकका लागि यस्ता अस्पताल अन्तिम भरोसा हुन्।

त्यही भरोसाको केन्द्रमा उपचारका लागि पुगेकी महिला अस्पतालको गेटमै प्रसव गर्न बाध्य भएको घटनाले सरकारी स्वास्थ्य सेवाको पहुँच र व्यवहारिक कार्यान्वयनबीचको दूरी देखाएको छ। अस्पतालमा शुल्क लाग्ने सेवा हुन सक्छन्। उपचारका निश्चित प्रक्रिया र प्रशासनिक प्रबन्ध पनि हुन सक्छन्। तर प्रसवजस्तो आकस्मिक र संवेदनशील अवस्थामा आर्थिक असमर्थता, उपचारको तत्काल आवश्यकता र अस्पतालको मानवीय दायित्वबीच कसरी समन्वय गरियो? यही कुरा छानबिनको केन्द्रमा हुनुपर्ने देखिन्छ।

घटनाले सामाजिक सञ्जालमा सनसनी मात्र मच्चाएको छैन, अस्पताल प्रशासनमाथि जवाफदेहिताको माग पनि बढाएको छ। नागरिकस्तरबाट घटनाको सत्यतथ्य तत्काल सार्वजनिक गर्न, दोषी देखिने कर्मचारी वा सम्बन्धित पक्षलाई कारबाही गर्न र आगामी दिनमा यस्तो अवस्था दोहोरिन नदिन प्रभावकारी व्यवस्था गर्न माग भइरहेको छ।

विशेषगरी घटनाको भिडियो वा श्रव्य–दृश्य सार्वजनिक भएपछि सामाजिक आक्रोश बढेको हो। तर सामाजिक सञ्जालमा देखिएको दृश्यलाई मात्रै अन्तिम सत्य मानेर निष्कर्ष निकाल्नुको सट्टा महिला अस्पतालमा कहिले पुगेकी थिइन्, उनलाई कसले हेरेको थियो, के उपचार वा प्रसूति सेवा प्रस्ताव गरिएको थियो, कति रकम मागिएको थियो, उनले किन तिर्न सकिनन्, उनलाई अस्पताल परिसरबाट बाहिर जान कसले भन्यो र त्यसपछि अस्पतालका कर्मचारीले के गरे ? यी सबै प्रश्नको प्रमाणसहित उत्तर खोजिनु आवश्यक छ।

त्यसैले अहिलेको मुख्य माग दोषी घोषणा गर्नु होइन, सत्य सार्वजनिक गर्नु हो। यदि अस्पतालको कमजोरीका कारण एउटी महिलाले गेटबाहिर बच्चा जन्माउनुपरेको हो भने जिम्मेवार व्यक्तिमाथि कारबाही हुनुपर्छ। र यदि सामाजिक सञ्जालमा प्रस्तुत भएको विवरणभन्दा घटना फरक हो भने पनि अस्पतालले प्रमाणसहित वास्तविकता सार्वजनिक गर्नुपर्छ।

किनकि सरकारी अस्पतालको गेटमा जन्मिएको यो बच्चा केवल एउटा परिवारको पीडाको कथा होइन। यसले राज्यले उपलब्ध गराउने भनिएको निःशुल्क तथा पहुँचयोग्य स्वास्थ्य सेवाको व्यवहारिक अवस्था कस्तो छ भन्ने प्रश्न पनि गेटमै उभ्याएको छ।

दोषी को हो भन्ने छानबिनले देखाओस्। तर दोषी नभएको कसैलाई पनि भीडको आक्रोशका आधारमा दोषी नबनाइयोस्। र सबैभन्दा महत्वपूर्ण, अस्पतालको गेटबाहिर बच्चा जन्माउनुपर्ने अवस्था फेरि कुनै आमाले भोग्न नपरोस्।