इटहरी– धरानका तत्कालीन मेयर तथा हाल प्रतिनिधिसभा सदस्य एवम् श्रम संस्कृति पार्टीका अध्यक्ष हर्कराज राई (हर्क साम्पाङ) को हिस्साबाट उनकी जेठी पत्नी दिलमाया राईलाई अंश दिनुपर्ने फैसला सुनसरी जिल्ला अदालतले गरेको छ।

अदालतले हर्कराजसहित पाँच अंशियार कायम गर्दै सगोलको अंश लाग्ने सम्पत्ति पाँच भाग लगाउन र हर्कराजको भागलाई उनी, दिलमाया र छोरी एलिसाबीच पुनः तीन भाग लगाएर दिलमायाको हिस्सा छुट्याउन आदेश दिएको हो। यसअनुसार अंश लाग्ने समग्र सम्पत्तिमा दिलमायाको हिस्सा १/१५ कायम हुने देखिन्छ।

अदालतको फैसलामा वादी–प्रतिवादीबीच यसअघि कानुनबमोजिम अंशबण्डा भएको प्रमाण नदेखिएको उल्लेख छ। नाता, पुस्तावली, तायदाती फाँटवारी तथा मुद्दामा पेस भएका अन्य प्रमाण अध्ययन गरेपछि अदालतले हर्कराज राई, उनका दाजु आशय कुमार राई र एकराज राई, आमा जसामाया राई तथा मूल पुरुषतर्फकी जेठी पत्नी धनकुमारी राईलाई पाँच अंशियार कायम गरेको हो।

दिलमायाले ०७३ असोज ६ गते दायर गरेको फिरादमा हर्कराजसँग ०५४ पुस ८ गते प्रेम विवाह भएको र उनीहरूबाट छोरी एलिसा राई रहेको उल्लेख गरेकी थिइन्। आफूहरूबीच कानुनबमोजिम अंशबण्डा नभएको तथा अंशबण्डा गर्नुपर्ने सम्पत्ति विपक्षीहरूको नाममा रहेको दाबी गर्दै उनले आफ्नो अंश छुट्याउन माग गरेकी थिइन्।

उनले विपक्षीहरूको सम्पूर्ण सम्पत्तिलाई चार भाग लगाई त्यसबाट हर्कराजको एक भाग छुट्याएर उक्त हिस्सालाई आफू, हर्कराज र छोरी एलिसाबीच पुनः तीन भाग लगाउनुपर्ने माग गरेकी थिइन्। अदालतले भने नाता र पुस्तावलीका आधारमा पाँच अंशियार कायम गरेको हो।

फैसलाअनुसार पाँच अंशियारबीच पहिले विधिवत अंशबण्डा भएको प्रमाण फेला नपरेपछि दर्ता स्रेस्तामा कायम अंश लाग्ने सम्पत्तिलाई पाँच भाग लगाउनुपर्ने ठहर गरिएको छ। त्यसबाट हर्कराजको भागमा पर्ने १/५ हिस्सालाई हर्कराज, दिलमाया र एलिसाबीच तीन भाग लगाउँदा दिलमायाको हिस्सा १/१५ हुने अदालतको निष्कर्ष हो।

मुद्दाका क्रममा हर्कराजका दाजु आशय कुमार राईको नाममा रहेका कित्ता नम्बर ३९५, ९२५ र ९२९ का जग्गा भने निजी आर्जनबाट खरिद भएको दाबी गरिएको थियो। ब्रिटिस सेनामा काम गरेर कमाएको रकमबाट ती सम्पत्ति खरिद भएकाले अंशबण्डाबाट अलग राख्नुपर्ने प्रतिवादी पक्षको जिकिर थियो।

तर ब्रिटिस सेनाबाट कमाएको रकम नेपाल ल्याएर उक्त सम्पत्ति खरिद गरिएको भन्ने दाबी पुष्टि हुने पर्याप्त प्रमाण पेस नभएको अदालतले ठहर गरेको छ। त्यसैले ती कित्तालाई अंशबण्डाबाट अलग राख्ने आधार नदेखिएको फैसलामा उल्लेख छ।

दिलमायाले फिरादमा वैवाहिक जीवन सुरु भएदेखि नै हर्कराजसँग झैँझगडा र कुटपिट हुने गरेको तथा हर्कराजले परस्त्रीसँग सम्बन्ध राखेको आरोप लगाएकी थिइन्। पटक–पटक इलाका प्रहरी कार्यालयमा उजुरी गरे पनि छोरीको भविष्य हेरेर पति–पत्नी मिलेर बसेको उनको दाबी थियो।

विदेशबाट फर्किएपछि पनि हर्कराजले त्यस्तो सम्बन्ध कायम राखेको र आफूलाई कुटपिट गरी ज्यानै जाने अवस्था सिर्जना गरेको उनले फिरादमा उल्लेख गरेकी थिइन्। पुनः प्रहरीमा उजुरी गरेपछि हर्कराजले आफूलाई ‘के गर्नुपर्छ गर, कहाँ जानुपर्छ जा, तँलाई घरमा बस्न दिन्न, खानलाउन पनि दिन्न’ भन्दै कुटपिट गरी घरबाट निकाला गरेको दाबीसमेत उनको थियो। यी विवरण भने दिलमायाले अदालतमा दिएको फिरादमा लगाएका आरोप हुन्, अदालतले ती आरोपलाई स्वतन्त्र रूपमा आपराधिक कसुर ठहर गरेको अर्थमा लिन मिल्दैन।

अदालतले घरनिकाला तथा खानलाउन नदिएको दाबीमाथि पनि विचार गरेको थियो। फैसलामा हर्कराजले दिलमायालाई खानलाउन दिइरहेको भए उनी पति समेतलाई विपक्षी बनाई अंश मुद्दा लिएर अदालतसम्म आउनुपर्ने अवस्था किन आयो भन्ने विषयमा हर्कराजले अन्यथा पुष्टि गर्न नसकेको उल्लेख छ। मुद्दामा विभिन्न व्यक्तिको बयानसमेत अध्ययन गरिएको थियो।

अंशसम्बन्धी यो मुद्दा र हर्क साम्पाङ–दिलमाया सम्बन्धविच्छेदको विषयलाई भने एउटै मुद्दाका रूपमा बुझ्न नहुने देखिन्छ। सार्वजनिक भएका अदालती विवरणअनुसार उनीहरूबीच सम्बन्धविच्छेदसम्बन्धी छुट्टै मुद्दामा सुनसरी जिल्ला अदालतले ०७६ असार १२ गते सम्बन्धविच्छेद हुने फैसला गरेको उल्लेख छ। अहिले चर्चामा आएको फैसला भने दिलमायाले दायर गरेको अंशचलन मुद्दासँग सम्बन्धित हो।

यसरी अदालतको अंश फैसलाको केन्द्रमा हर्कराजको नाममा रहेको सम्पत्ति मात्र नभई पाँच अंशियारको सगोल सम्पत्तिमा हक निर्धारण गर्ने प्रश्न रहेको देखिन्छ। अदालतले हर्कराजको हिस्साबाट दिलमायाको अंश छुट्याउनुपर्ने ठहर गर्दै दर्ता स्रेस्तामा कायम अंश लाग्ने सम्पत्तिअनुसार बाँडफाँट गर्नुपर्ने फैसला गरेको छ।