लहान— वर्षौंदेखि बन्द अस्पताल खोल्ने, स्वास्थ्य संस्थाका समस्या पहिचान गर्ने र उपचार सेवा प्रभावकारी बनाउने उद्देश्यले सिरहा आईपुगेकी स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्री निशा मेहताको भ्रमण नै चुनावी अपिलमा परिणत भएको छ।

साउन ३० गते जिल्लाका विभिन्न स्वास्थ्य संस्था अनुगमनका क्रममा मन्त्री मेहताले आगामी निर्वाचनमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)लाई स्थानीय तह र मधेश प्रदेशमा समेत जिताउन अहिलेदेखि नै भोट माग्न थालेपछि स्वास्थ्य निरीक्षणको सरकारी कार्यक्रम राजनीतिक प्रचारमा प्रयोग भएको भन्दै आलोचना भएको छ।

अनुगमनका क्रममा मन्त्री मेहताले संघीय सरकारमा रास्वपालाई जिताएजस्तै स्थानीय तह र मधेश प्रदेशमा पनि पार्टीलाई जिताउनुपर्ने बताएकी थिइन्। उनले युवा तथा सबै मिलेर आगामी निर्वाचनमा रास्वपालाई जिताउन फेरि मेहनत गर्नुपर्ने आशय व्यक्त गरेकी थिइन्।

स्वास्थ्य संस्थाको अवस्था बुझ्न पुगेकी मन्त्रीबाट स्थानीयले भने वर्षौंदेखि बन्द अस्पताल सञ्चालन, जनशक्ति अभाव, स्वास्थ्य सेवा, स्वास्थ्य बीमा र अलपत्र पूर्वाधारबारे ठोस जवाफ तथा कार्ययोजना अपेक्षा गरेका थिए। तर अनुगमनकै क्रममा पार्टीलाई निर्वाचनमा जिताउन गरिएको अपिलले भ्रमणको प्राथमिकतामाथि नै बहस जन्माएको छ।

विशेषगरी जिल्लाका लामो समयदेखि बन्द स्वास्थ्य संस्था कहिले सञ्चालनमा आउँछन् भन्ने प्रश्नमा मन्त्री मेहताले तीनै तहमा एउटै पार्टीको नेतृत्वमा सरकार भए प्रभावकारी समन्वय गर्न सहज हुने धारणा राखिन्। स्थानीय, मधेश प्रदेश र संघीय सरकारमा रास्वपा नेतृत्व भए मात्रै स्वास्थ्य क्षेत्रका काम प्रभावकारी ढंगले अघि बढाउन सकिने उनको भनाइ थियो।

यही अभिव्यक्तिलाई लिएर सामाजिक सञ्जालमा प्रश्न उठेको छ—सरकारी पदमा रहेकी मन्त्री स्वास्थ्य संस्थाको वास्तविक अवस्था बुझ्न र समस्या समाधानको बाटो खोज्न सिरहा पुगेकी थिइन् कि आगामी निर्वाचनका लागि आफ्नो पार्टीको पक्षमा मत माग्न?

मन्त्री मेहता संघीय संसद् क्षेत्र नम्बर १ का सांसद बब्लु गुप्तासहित नेता–कार्यकर्ताको ठूलो टोली लिएर स्वास्थ्य संस्थाको अनुगमनमा पुगेकी थिइन्। सरकारी स्वास्थ्य संस्थाको निरीक्षणमा राजनीतिक दलका नेता–कार्यकर्ताको ठूलो उपस्थिति र त्यही क्रममा पार्टीको पक्षमा गरिएको चुनावी अपिलले सरकारी कार्यक्रम र राजनीतिक गतिविधिबीचको सीमाबारे पनि प्रश्न उठाएको छ।

लहानस्थित प्रादेशिक अस्पतालको अवस्था स्थानीयका लागि पुरानो चिन्ताको विषय हो। अस्पतालको पछाडिपट्टि मुटु रोगसम्बन्धी अस्पताल निर्माणका लागि जर्मन सरकारबाट सहयोग आउने भन्दै जग्गा छुट्याइएको भए पनि योजना लामो समयदेखि अघि बढ्न सकेको छैन। वर्षौंअघि छुट्याइएको जग्गा उपयोगविहीनजस्तै रहँदा स्थानीयले स्वास्थ्य पूर्वाधारसम्बन्धी योजनाको प्रगति खोजिरहेका छन्।

लहानका स्थानीय रामप्रसाद साहले स्वास्थ्य सेवा मात्र नभई समग्र शासन प्रणालीप्रति जनताको निराशा बढ्दै गएको बताए। उनले आफूले बहुदलदेखि गणतन्त्रसम्मको राजनीतिक परिवर्तन देखेको तर जनताले अपेक्षा गरेअनुसारको शासन र सेवा पाउन नसकेको गुनासो गरे।

उनका अनुसार विगतमा सरकारमा केही राम्रा व्यक्ति पनि देखिए, तर अहिले तीमध्ये धेरैजसो राजनीतिक भूमिकामा नरहेको अवस्था छ। स्वास्थ्यजस्ता आधारभूत सेवामा देखिएको समस्या समाधान गर्न राजनीतिक नाराभन्दा परिणाममुखी काम आवश्यक रहेको उनको भनाइको आशय थियो।

मन्त्री मेहताले लहानस्थित अस्पतालमा तत्काल ट्रमा युनिट सञ्चालनमा ल्याउने घोषणा पनि गरिन्। पूर्व–पश्चिम राजमार्गमा हुने दुर्घटना र त्यसबाट घाइते हुनेहरूको उपचारलाई लक्षित गर्दै ट्रमा सेवा सञ्चालनमा ल्याउने उनको प्रतिबद्धता थियो। सिरहाका लागि ट्रमा सेवा महत्वपूर्ण मानिन्छ।

तर स्वास्थ्य सेवासँग जोडिएका गम्भीर विषयको बीचमा चुनावी राजनीतिले प्रवेश पाएपछि मन्त्रीको भ्रमणको मूल उद्देश्यबारे बहस चर्किएको हो। अस्पताल बन्द छन्, वर्षौंदेखि योजना अलपत्र छन्, स्वास्थ्य पूर्वाधारको आवश्यकता छ र नागरिक उपचार सेवाको गुणस्तर खोजिरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा सरकारी अनुगमनलाई दलको चुनावी अभियानसँग जोड्नु उपयुक्त हो कि होइन भन्ने प्रश्न उठेको छ।

मन्त्री मेहताले भने आफ्नो अभिव्यक्तिलाई स्वास्थ्य क्षेत्रमा संघ, प्रदेश र स्थानीय तहबीच समन्वय आवश्यक पर्ने राजनीतिक वास्तविकताका रूपमा व्याख्या गर्न सक्ने अवस्था छ। तर सरकारी जिम्मेवारीमा रहेकी मन्त्रीले आफ्नै पार्टीलाई आगामी निर्वाचनमा जिताउन सार्वजनिक रूपमा आग्रह गरेपछि त्यसलाई सामान्य प्रशासनिक अभिव्यक्ति मात्र मान्न कठिन हुने आलोचकहरूको तर्क छ।

स्थानीयको अपेक्षा स्पष्ट छ—अनुगमनमा आएका मन्त्रीले अस्पतालको अवस्था हेर्नुपर्छ, समस्या पहिचान गर्नुपर्छ र समाधानको समयसीमा बताउनुपर्छ। वर्षौंदेखि छुट्याइएको जग्गा र अलपत्र योजनाको भविष्यबारे स्पष्टता दिनुपर्छ। बन्द अस्पताल कहिले खुल्छ, स्वास्थ्य बीमा सेवा कसरी प्रभावकारी हुन्छ र राजमार्गका घाइतेले तत्काल उपचार कहाँ पाउँछन् भन्ने प्रश्नको जवाफ उनीहरू खोजिरहेका छन्।

त्यसैले सिरहामा मन्त्री मेहताको पछिल्लो भ्रमणको मूल्यांकन अब एउटा प्रश्नबाट हुनेछ—स्वास्थ्य संस्थाको निरीक्षणबाट जनताले के पाए र चुनावी अपिलबाट सरकारी भ्रमणको सन्देश कता मोडियो? स्वास्थ्य सेवा सुधारको जिम्मेवारी बोकेको मन्त्रीका लागि राजनीतिक समर्थन माग्नु भन्दा बन्द अस्पताल खोल्ने मिति, अलपत्र योजना अघि बढाउने कार्यतालिका र घोषणा गरिएको ट्रमा युनिट सञ्चालनको ठोस समयसीमा सार्वजनिक गर्नु नै जनताका लागि बढी अर्थपूर्ण हुने देखिन्छ।